Đưa tiếng Anh vào môn học cần đi theo lứa tuổi
Dạy học tích hợp tiếng Anh với Toán và Khoa học là cách đưa ngôn ngữ vào quá trình học kiến thức môn học, giúp học sinh vừa tiếp cận nội dung vừa luyện dùng tiếng Anh trong hoạt động học tập. Hai hoạt động ở Cần Thơ và TP.HCM cho thấy hướng đi này đang được triển khai theo những trọng tâm khác nhau ở tiểu học và THCS.
Ngày 6-11, Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ tổ chức tập huấn dạy tiếng Anh theo chủ đề Toán và Khoa học cấp tiểu học. Hoạt động nhằm cụ thể hóa đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trên địa bàn thành phố. Khoảng 200 giáo viên cốt cán môn Tiếng Anh từ các trường có cấp tiểu học tham gia; quy mô này cho thấy Cần Thơ đang đầu tư vào khâu chuẩn bị giáo viên, thay vì chỉ trông đợi học sinh tự làm quen với ngôn ngữ qua sách vở.
Ở bậc THCS, chuyên đề tại TP.HCM chuyển trọng tâm sang việc sử dụng tiếng Anh trong dạy Toán, hướng đến phát triển đồng thời năng lực giao tiếp và tư duy Toán học. Khác biệt này hợp lý: tiểu học cần xây nền và tạo môi trường tiếp xúc tự nhiên, còn THCS có thể yêu cầu học sinh dùng từ khóa để giải thích, thảo luận và trình bày cách giải.
Tiểu học: bồi dưỡng giáo viên để tạo nền tích hợp
Tập huấn ở Cần Thơ tập trung vào phương pháp tích hợp nội dung và ngôn ngữ (CLIL), với tài liệu tiếng Anh theo chủ đề Toán, Khoa học cùng các bộ sách i-Learn English for Math và i-Learn for Science. Giáo viên được hướng dẫn thiết kế kế hoạch bài dạy và chọn chủ đề phù hợp chuẩn đầu ra của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Đây là điểm đáng chú ý: tiếng Anh môn Khoa học và tiếng Anh trong Toán không nên trở thành phần trang trí, mà cần gắn với mục tiêu học tập cụ thể.
Mục tiêu là phát triển năng lực ngôn ngữ và tư duy khoa học, đồng thời từng bước tạo môi trường sử dụng tiếng Anh tự nhiên trong trường học. Cách làm này có triển vọng nếu giáo viên chọn nội dung vừa sức và giữ kiến thức môn học làm trục chính. Với tiếng Anh tiểu học, bài học cần mở rộng cơ hội nghe, nói và gọi tên khái niệm, chứ không biến mỗi tiết Toán hay Khoa học thành một bài kiểm tra ngoại ngữ.
THCS: biến vốn tiếng Anh thành công cụ diễn đạt Toán
Chuyên đề tại Trường THCS Nguyễn An Ninh đề xuất một lộ trình rõ: học sinh nhận diện từ vựng Toán học, hiểu nghĩa rồi vận dụng vào giao tiếp. Giáo viên Trần Thị Mến giới thiệu “gói ngôn ngữ bài giảng” tinh gọn để làm rõ từ khóa, kết hợp trò chơi ở phần khởi động và hình thành kiến thức. Khi luyện tập, kỹ thuật “Ghép câu tư duy” cùng mô hình Think - Pair - Share giúp học sinh dùng từ khóa Toán - Anh để diễn đạt logic giải bài.
Tiết minh họa Toán lớp 6 của giáo viên Nguyễn Thị Thu Ngân với bài “Ước chung - Ước chung lớn nhất” tổ chức qua các phần khởi động, hình thành kiến thức, luyện tập, vận dụng và củng cố. Giáo viên và học sinh trao đổi bằng tiếng Anh trong các hoạt động, tạo điều kiện để các em mạnh dạn giao tiếp và chủ động xử lý nhiệm vụ. Chuyên đề có đại diện môn Toán của 16 cụm chuyên môn tham dự, cho thấy đây không chỉ là một thử nghiệm trong một lớp học.
Với học sinh muốn mở rộng năng lực, chuyên đề còn gợi ý dự án Toán học song ngữ và hướng dẫn tham gia các kỳ thi Toán quốc tế như TIMO, HKIMO. Tuy nhiên, giá trị cốt lõi không nằm ở việc dùng tiếng Anh càng nhiều càng tốt, mà ở khả năng diễn đạt suy luận chính xác, không làm giảm độ sâu của kiến thức Toán.
Khác cấp học, chung yêu cầu: ngôn ngữ phải phục vụ kiến thức
Đặt hai hoạt động cạnh nhau, có thể thấy Cần Thơ ưu tiên tập huấn đội ngũ và xây dựng kế hoạch bài dạy tích hợp cho tiểu học; chuyên đề THCS tại TP.HCM đi sâu vào cách tổ chức tương tác và giúp học sinh dùng tiếng Anh để suy nghĩ, trình bày Toán. Một bên tạo nền tiếp xúc với tiếng Anh qua nhiều chủ đề, bên kia đẩy học sinh đến bước vận dụng ngôn ngữ trong lập luận.
Đây là hướng triển khai có lý, miễn là mức độ sử dụng tiếng Anh phù hợp năng lực từng nhóm học sinh. Trò chơi, từ khóa và trao đổi song ngữ có thể tạo lớp học sôi nổi, nhưng cần được thiết kế để hỗ trợ mục tiêu môn học thay vì gây thêm gánh nặng ngôn ngữ. Kết luận quan trọng là dạy Toán bằng tiếng Anh hay dạy tiếng Anh theo chủ đề Khoa học chỉ có ý nghĩa khi học sinh hiểu kiến thức tốt hơn và có thêm cơ hội sử dụng ngoại ngữ một cách tự nhiên.
