Thu mẫu để nối dữ liệu với những hài cốt chưa rõ tên
Thu mẫu ADN thân nhân liệt sĩ là việc lấy mẫu sinh phẩm từ người có quan hệ huyết thống để xây dựng dữ liệu đối chiếu, qua đó hỗ trợ nhận diện hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Đây không chỉ là một quy trình kỹ thuật: với nhiều gia đình, kết quả đối chiếu có thể mở lối tìm nơi an nghỉ của người thân sau nhiều thập kỷ chờ đợi. Đắk Lắk và TP.HCM đang triển khai các đợt thu nhận mẫu theo cùng mục tiêu, nhưng ở quy mô khác nhau. Đắk Lắk tổ chức lễ thu nhận đợt hai vào sáng 10-11, dự kiến lấy 1.671 mẫu; TP.HCM dự kiến thu mẫu của 6.927 thân nhân, bắt đầu từ ngày 12-11. Điểm chung quan trọng là mẫu ADN không tự xác định danh tính: giá trị của nó nằm ở việc được lưu trữ và đối sánh với dữ liệu hài cốt.
Đắk Lắk bổ sung 1.671 mẫu vào dữ liệu đối chiếu
Quy mô công việc tại Đắk Lắk cho thấy nhu cầu vẫn còn lớn. Tỉnh đã khảo sát, thu thập thông tin của 12.308 liệt sĩ; trong đó 6.850 người đã được xác định danh tính, còn 5.458 trường hợp chưa rõ danh tính. Trong đợt đầu, lực lượng chức năng thu nhận 2.422 mẫu ADN; đợt hai dự kiến bổ sung 1.671 mẫu vào cơ sở dữ liệu phục vụ đối sánh. Việc lấy mẫu vì vậy cần đi liền với rà soát, chuẩn hóa thông tin thân nhân và bảo đảm mẫu được thu đúng quy trình. Công an tỉnh phối hợp với các đơn vị và chính quyền địa phương hướng dẫn gia đình tham gia; cán bộ cũng hỗ trợ người già yếu, khó khăn đi lại. Cách làm này đáng chú ý vì khả năng tìm kiếm không chỉ phụ thuộc vào công nghệ, mà còn vào việc tiếp cận được đúng thân nhân và duy trì dữ liệu đủ chính xác.
TP.HCM tổ chức thu mẫu từ ngày 12 đến 17-11
Tại TP.HCM, đợt hai dự kiến tiếp nhận mẫu của 6.927 thân nhân trong thời gian từ ngày 12 đến 17-11. Công an thành phố chủ trì, phối hợp với Sở Nội vụ, chính quyền cấp xã và các đơn vị liên quan. Ba điểm thu mẫu đặt tại phường Thủ Dầu Một, phường Bà Rịa và phường Phú Nhuận; ngoài ra còn có ba tổ lưu động đến nhà những người sức khỏe yếu, gặp khó khăn hoặc không thể đi đến điểm lấy mẫu. Đây là chi tiết thiết thực: nếu người thân không thể tiếp cận dịch vụ, quy mô kế hoạch lớn cũng khó chuyển thành dữ liệu hữu ích. Đợt đầu của thành phố, tổ chức hồi tháng 1, đã thu được 1.863 mẫu. Đợt mới ưu tiên một số nhóm thân nhân bên ngoại, đồng thời việc tham gia được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, bảo đảm quy trình, an toàn và bảo mật thông tin.
Giá trị của chương trình nằm ở đối chiếu và theo đuổi lâu dài
Hai kế hoạch tại Đắk Lắk và TP.HCM cùng phục vụ một việc: xây dựng dữ liệu ADN thân nhân để so sánh với hài cốt còn thiếu thông tin, qua đó hỗ trợ xác định danh tính liệt sĩ. Vì thế, số mẫu thu được là một bước tiến, không phải kết quả cuối cùng. Muốn dữ liệu tạo ra kết quả, thông tin quan hệ huyết thống phải được ghi nhận chính xác, mẫu cần được bảo quản và đối chiếu theo quy trình, còn các gia đình cần được hướng dẫn để biết bước tiếp theo. Nỗi mong mỏi tìm hài cốt người thân vẫn hiện hữu dù chiến tranh đã lùi xa; mỗi hồ sơ được bổ sung có thể góp phần thu hẹp khoảng trống danh tính. Kết luận đáng nhấn mạnh là: thu mẫu ADN chỉ có ý nghĩa trọn vẹn khi được nối với việc đối chiếu bền bỉ và thông tin rõ ràng cho gia đình. Đó mới là con đường đưa những người đã hy sinh trở về với tên tuổi và cội nguồn.
