Từ mẫu thân nhân đến cơ hội nhận diện hài cốt
Thu mẫu ADN thân nhân liệt sĩ là việc lấy mẫu sinh phẩm từ người có quan hệ huyết thống với liệt sĩ chưa rõ danh tính, rồi đưa dữ liệu vào hệ thống để đối sánh với thông tin về hài cốt. Đây không phải bước nhận diện tức thời, nhưng là nền tảng khoa học để thu hẹp hành trình tìm kiếm người thân. Ý nghĩa của hoạt động nằm ở khả năng kết nối dữ liệu: mẫu ADN thân nhân có thể được so sánh, xác minh với thông tin thu thập từ hài cốt chưa rõ danh tính. Càng có thêm dữ liệu phù hợp, cơ hội tìm danh tính liệt sĩ càng rộng mở. Vì thế, mở rộng thu nhận không chỉ là tăng số mẫu; đó là cách đưa tiến bộ khoa học vào một nguyện vọng kéo dài qua nhiều thế hệ. Hoạt động này là một phần trọng điểm của Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ vào năm 2027.
Đến tận nhà để không ai bị bỏ lại vì khó đi lại
Tại Nghệ An, từ ngày 25 đến 30/10/2026, công an tỉnh triển khai đợt thu nhận thứ hai tại điểm tập trung ở phường Trường Vinh, đồng thời dự kiến lấy mẫu của hơn 3.500 thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Với người gặp khó khăn khi di chuyển, tổ công tác lưu động đến tận nhà thu mẫu. Cách làm này đáng chú ý vì khoảng cách, tuổi tác hay sức khỏe không nên trở thành rào cản khiến gia đình bỏ lỡ cơ hội cung cấp dữ liệu. Ở Phú Thọ và Tuyên Quang, lực lượng cơ sở cũng tổ chức thu mẫu tại nơi cư trú hoặc hỗ trợ đưa đón người cao tuổi, người bệnh và người không thể tự đi lại. Đưa dịch vụ đến gần gia đình không thay thế quy trình chuyên môn; nó giúp nhiều thân nhân có thể tham gia hơn. Với một chương trình cần dữ liệu từ các gia đình trên nhiều địa bàn, sự thuận tiện là điều kiện thiết thực để việc thu nhận đạt tiến độ.
Ngày nghỉ cũng trở thành thời gian thu nhận
Phú Thọ triển khai đợt hai từ ngày 19 đến 27/10/2026 tại 21 đơn vị hành chính cấp xã, dự kiến thu mẫu của hơn 2.900 thân nhân với 12 tổ công tác. Lực lượng công an duy trì ứng trực tại các điểm, kể cả cuối tuần, để đẩy nhanh tiến độ và thuận tiện cho các gia đình. Một số kết quả tại địa phương cho thấy quy mô triển khai trên thực tế: điểm thu nhận ở xã Vĩnh Tường lấy 379 mẫu của thân nhân thuộc sáu xã và thêm 13 mẫu từ địa bàn khác. Những con số này phản ánh nỗ lực mở rộng tiếp cận, nhưng điều quan trọng hơn là cách bố trí nhân lực bám sát hoàn cảnh cụ thể. Thu ngoài giờ hành chính và ngày nghỉ là lựa chọn thực tế với những gia đình khó thu xếp thời gian. Kết hợp điểm tập trung, hỗ trợ đi lại và thu mẫu tại nhà giúp chương trình vừa duy trì quy trình, vừa giảm trở ngại cho người tham gia.
Mỗi mẫu góp thêm một mắt xích cho việc đối sánh
Giá trị của ADN thân nhân liệt sĩ không nằm ở một kết quả riêng lẻ mà ở khả năng tạo lập dữ liệu để đối chiếu, xác minh. Khi hồ sơ về hài cốt còn thiếu thông tin, dữ liệu quan hệ huyết thống có thể giúp cơ quan chuyên môn tìm điểm trùng khớp và tiến gần hơn tới việc xác định hài cốt. Bởi vậy, thu mẫu ADN cần đi cùng rà soát thân nhân, hướng dẫn rõ ràng và thực hiện đúng quy trình chuyên môn. Các địa phương đang chọn cách làm linh hoạt hơn—đến nhà, hỗ trợ đưa đón, mở điểm vào ngày nghỉ—để dữ liệu có thể được thu nhận từ những gia đình vốn khó tham gia. Đây là công việc cần bền bỉ: mẫu được thu nhận mở ra cơ hội đối sánh, chứ không tự nó bảo đảm danh tính sẽ được xác định ngay. Nhưng mỗi mẫu bổ sung là thêm một cơ hội để kết nối thông tin khoa học với mong mỏi của gia đình. Mở rộng tiếp cận vì thế là hướng đi đúng đắn trên hành trình tìm danh tính liệt sĩ.
