Tăng mức phạt phải đi cùng tính tương xứng
Xử phạt vi phạm hành chính là việc cơ quan có thẩm quyền áp dụng chế tài đối với cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm, nhằm giữ kỷ cương pháp luật và buộc khắc phục hậu quả. Sáng 26/10, tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang trình bày tờ trình về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), gồm 6 chương, 128 điều. Dự thảo đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa từ 1 tỷ lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân, và từ 2 tỷ lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức. Mức phạt hành chính cao hơn có thể tăng sức răn đe với vi phạm nghiêm trọng, cố ý hoặc gây hậu quả lớn. Nhưng con số trần không nên trở thành thước đo duy nhất: phạt phải tương xứng với hành vi, lỗi và khả năng chấp hành, nhất là với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.
Đại biểu tại phiên thảo luận chiều 26/10 cơ bản tán thành sự cần thiết sửa luật, đồng thời đề nghị cân nhắc cơ chế hoãn, giảm, miễn hoặc nộp phạt nhiều lần cho trường hợp thật sự khó khăn nhưng có thiện chí chấp hành. Nếu khoản phạt khiến cơ sở phải đóng cửa, người lao động mất việc mà hậu quả vi phạm vẫn chưa được khắc phục, chế tài có thể đi chệch mục tiêu. Vì vậy, đề xuất phạt tối đa 1,5 tỷ cần được thiết kế cùng cơ chế bảo đảm tính nghiêm minh, chứ không chỉ dừng ở việc nâng mức tiền.
Thời hiệu dài hơn và công cụ cưỡng chế mới
Dự thảo luật xử phạt còn đề xuất kéo dài thời hiệu xử phạt lên 2 hoặc 3 năm trong một số lĩnh vực, đồng thời quy định cụ thể hơn mức phạt tối đa theo từng lĩnh vực. Đề xuất này có thể giúp xử lý những vi phạm khó phát hiện, nhưng kéo dài thời hiệu không nên trở thành cách bù đắp cho việc phát hiện hoặc xử lý chậm. Cơ sở thực tiễn của từng lĩnh vực cần được làm rõ, cùng với sự thống nhất giữa luật chung và luật chuyên ngành.
Để xử lý tình trạng quyết định xử phạt không được thi hành hoặc chỉ được thi hành một phần, dự thảo bổ sung nhiều công cụ cưỡng chế nộp phạt. Các biện pháp được đề xuất gồm tạm hoãn xuất cảnh; niêm phong trụ sở, địa điểm hoặc cơ sở; ngừng cung cấp điện, nước, Internet, viễn thông hay hạ tầng số; tạm dừng đăng kiểm, đăng ký phương tiện và cấp giấy phép điều khiển phương tiện; cùng biện pháp kỹ thuật chặn truy cập. Theo cơ quan soạn thảo, vi phạm trên môi trường số, nhất là thương mại điện tử xuyên biên giới, ngày càng phổ biến, tạo thêm thách thức cho việc thi hành quyết định.
Cưỡng chế phải đúng người, không gây thiệt hại cho người vô can
Những biện pháp mạnh có thể tháo gỡ tình trạng chây ỳ, nhưng cũng có nguy cơ đánh trúng người không vi phạm. Điện, nước và Internet phục vụ sinh hoạt, lao động, sản xuất; ngừng dịch vụ tại một địa điểm có thể ảnh hưởng đến người cùng sử dụng hạ tầng nhưng không liên quan đến hành vi bị xử lý. Vì thế, luật cần quy định rõ căn cứ, điều kiện, thẩm quyền và trách nhiệm khi áp dụng, thay vì trao quyền cưỡng chế rộng mà thiếu cơ chế kiểm soát. Cơ quan soạn thảo cũng nêu yêu cầu bảo vệ quyền con người, quyền công dân và không ảnh hưởng cá nhân, tổ chức không liên quan.
Quy trình xử phạt trên môi trường điện tử được đề xuất hoàn thiện và cắt giảm thủ tục không cần thiết. Tuy nhiên, người bị xử lý vẫn phải được thông báo kịp thời và có cơ hội giải trình, khiếu nại, khởi kiện. Đây không phải thủ tục phụ: nếu quyết định nhầm người hoặc áp dụng sai hành vi, biện pháp cưỡng chế càng mạnh thì thiệt hại càng lớn. Quốc hội đã nghe tờ trình sáng 26/10 và các đại biểu thảo luận tại tổ chiều cùng ngày; trọng tâm tiếp theo là rà soát điều kiện thực thi và bảo đảm quy định thống nhất, khả thi.
Sức răn đe chỉ có ý nghĩa khi công bằng
Tăng mức phạt và bổ sung cưỡng chế là hướng đi có lý do khi quyết định xử phạt bị né tránh, nhưng hiệu quả không thể chỉ đo bằng con số cao hay số biện pháp mới. Thời hiệu 2 hoặc 3 năm cần gắn với đặc thù vi phạm; mức phạt phải tương xứng; còn các biện pháp như hoãn xuất cảnh hay ngừng dịch vụ phải được áp dụng đúng đối tượng, đúng hành vi và có cơ chế bảo vệ người liên quan. Dự thảo chỉ đáng được ủng hộ nếu vừa buộc người vi phạm chấp hành, vừa ngăn người vô can phải gánh hậu quả.
