Lộ trình xanh hóa bắt đầu từ đo lường
Cảng xanh là mô hình đầu tư và khai thác cảng biển theo hướng sử dụng năng lượng sạch, tiết kiệm tài nguyên, kiểm soát ô nhiễm và giảm tác động môi trường trong toàn bộ hoạt động của cảng. Ngày 4/11, UBND tỉnh Khánh Hòa phê duyệt Đề án Chuyển đổi và Phát triển cảng xanh, triển khai giai đoạn 2026–2030 và định hướng đến năm 2050. Đây là bước đi cần thiết khi phát triển kinh tế biển ngày càng phải gắn với bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu. Đề án thí điểm bộ tiêu chí cảng xanh theo Tiêu chuẩn cơ sở TCCS 02:2022/CHHVN tại sáu khu bến: Bắc Vân Phong, Nam Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh, Cà Ná và Ninh Chữ.
Điểm đáng chú ý là lộ trình không chỉ đặt ra yêu cầu đầu tư công nghệ mà còn bắt đầu bằng việc lập dữ liệu nền. Đến năm 2027, toàn bộ bến cảng đang hoạt động phải tự đánh giá theo tiêu chí và xác định mức phát thải ban đầu; ít nhất bốn bến phấn đấu tự công bố kết quả đạt chuẩn theo quy định. Đây là nền tảng đúng đắn: nếu chưa biết cảng phát thải ở đâu và ở mức nào, cam kết giảm phát thải cảng sẽ khó kiểm chứng.
Khoảng cách giữa điểm tự chấm và công nhận xanh
Kết quả sơ bộ cho thấy dư địa chuyển đổi còn lớn. Trong 18 bến cảng đang hoạt động, điểm tự đánh giá bình quân là 2,499/5, tương đương khoảng một nửa thang điểm. Bốn bến đạt từ 3,5 điểm trở lên: Nhà máy đóng tàu Hyundai Việt Nam đạt 4,394; cảng xăng dầu K662 đạt 3,807; cảng quốc tế Cam Ranh đạt 3,797; và cảng tổng hợp Nam Vân Phong đạt 3,523. Theo khung áp dụng, 3,5/5 là ngưỡng đáp ứng tiêu chí cảng xanh.
Nhưng những con số này chưa phải giấy chứng nhận. Đây mới là kết quả tự chấm sơ bộ; doanh nghiệp còn phải hoàn thiện hồ sơ, bằng chứng và trải qua quy trình đánh giá, công bố hoặc công nhận theo thẩm quyền. Khung TCCS 02:2022/CHHVN phân bổ 30% cho cam kết và mức sẵn sàng, 50% cho hành động và thực hiện, 20% cho hiệu lực và hiệu quả. Cách chấm này đặt trọng tâm vào việc làm thực tế, thay vì để tuyên bố xanh đứng riêng khỏi kết quả vận hành.
Điện bờ là phép thử thực chất
Mục tiêu đầu tư thí điểm điện bờ cảng biển tại ít nhất ba bến đến năm 2030 là phần cụ thể nhất của đề án. Các vị trí được định hướng gồm cảng Nha Trang sau khi chuyển đổi công năng, cảng tổng hợp Cà Ná và cảng tổng hợp Nam Vân Phong. Khi neo đậu, tàu có thể dùng điện từ đất liền thay vì duy trì máy phát điện trên tàu; nhờ đó giảm khí thải, tiếng ồn và nhiên liệu tiêu thụ trong thời gian nằm cảng.
Điện bờ có sức nặng vì tác động trực tiếp vào hoạt động của tàu tại cảng, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào việc hệ thống được đầu tư và sử dụng thực tế. Đề án còn khuyến khích lắp điện mặt trời trên mái kho, bãi, nhà xưởng; điện hóa dần thiết bị xếp dỡ và phương tiện nội bộ; đồng thời tăng kiểm soát bụi, khí thải, tiếng ồn, nước thải và chất thải. Kiểm kê khí nhà kính và hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định ở cấp cụm cảng sẽ giúp theo dõi tiến độ hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Bến mới phải xanh ngay từ khâu thiết kế
Đến năm 2030, 100% bến cảng đầu tư xây dựng mới phải đáp ứng tiêu chí cảng xanh; các bến hiện hữu chưa đạt phải lập kế hoạch khắc phục. Đây là lựa chọn hợp lý hơn việc chờ công trình đi vào hoạt động rồi mới bổ sung hạ tầng năng lượng và môi trường. Đề án cũng định hướng chuyển cảng Nha Trang thành cảng hành khách quốc tế chuyên dụng theo hướng xanh, sắp xếp lại một số hoạt động tại Đầm Môn và Mũi Chụt, đồng thời định hướng Ninh Chữ phục vụ du lịch, dịch vụ và hàng hóa địa phương.
Thách thức giờ nằm ở khâu thực thi: doanh nghiệp phải tự đánh giá có chứng cứ, còn cơ quan quản lý cần chuẩn hóa dữ liệu và theo dõi tiến độ giữa sáu khu bến. Mục tiêu cảng xanh Khánh Hòa sẽ có ý nghĩa khi tiêu chí được biến thành quyết định thiết kế, đầu tư và vận hành có thể kiểm chứng—không chỉ là ngưỡng trên giấy. Ba dự án điện bờ là thước đo rõ ràng cho việc biến định hướng giảm phát thải cảng thành thay đổi cụ thể.
