Cảng xanh không thể chỉ dừng ở bộ tiêu chí
Cảng xanh là cảng biển được quy hoạch, xây dựng và khai thác theo hướng tiết kiệm năng lượng, tài nguyên, giảm phát thải và hạn chế tác động đến môi trường, đồng thời đo lường tiến độ bằng các tiêu chí cụ thể. Khánh Hòa đã phê duyệt Đề án Chuyển đổi và Phát triển cảng xanh, triển khai giai đoạn 2026–2030 và định hướng đến năm 2050. Đây là bước đi cần thiết khi phát triển kinh tế biển phải song hành với bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu; tỉnh cũng gắn lộ trình này với cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Phạm vi thí điểm bộ tiêu chí theo TCCS 02:2022/CHHVN trải trên sáu khu bến: Bắc Vân Phong, Nam Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh, Cà Ná và Ninh Chữ. Quy mô ấy hợp lý, nhưng thách thức không nằm ở số khu bến được đưa vào đề án mà ở khả năng biến tiêu chí thành thay đổi có thể kiểm chứng: dùng năng lượng sạch, điện hóa thiết bị, kiểm soát chất thải và theo dõi phát thải. Nếu thiếu dữ liệu và kế hoạch khắc phục rõ ràng, danh xưng “cảng xanh” sẽ đi trước kết quả môi trường.
Khoảng cách từ tự chấm điểm đến chuyển đổi thật
Số liệu ban đầu cho thấy lộ trình còn nhiều việc phải làm. Trong 18 bến cảng đang hoạt động, chỉ bốn bến tự đánh giá đạt từ 3,5/5 điểm trở lên: bến cảng Nhà máy đóng tàu Hyundai Việt Nam đạt 4,394 điểm, bến xăng dầu K662 đạt 3,807, cảng quốc tế Cam Ranh đạt 3,797 và cảng tổng hợp Nam Vân Phong đạt 3,523. Bình quân toàn cụm chỉ là 2,499/5 điểm, tương đương khoảng một nửa thang điểm.
Các con số này là kết quả tự đánh giá sơ bộ, chưa đồng nghĩa bốn bến đã được công nhận chính thức. Vì vậy, mốc kế tiếp có ý nghĩa hơn việc công bố điểm: đến năm 2027, toàn bộ bến đang hoạt động phải hoàn thành tự đánh giá, xây dựng dữ liệu nền và xác định mức phát thải ban đầu; ít nhất bốn bến phấn đấu tự công bố kết quả đạt tiêu chí. Đến năm 2030, toàn bộ bến đầu tư mới phải đáp ứng tiêu chí cảng xanh, còn bến hiện hữu chưa đạt phải có kế hoạch khắc phục.
Bến Nha Trang là phép thử của cảng hành khách xanh
Chuyển bến cảng Nha Trang thành cảng hành khách quốc tế chuyên dụng theo hướng xanh là thay đổi đáng chú ý nhất về công năng. Sau chuyển đổi, nơi đây nằm trong nhóm ba bến dự kiến được thí điểm cấp điện bờ giai đoạn 2027–2030, cùng cảng tổng hợp Cà Ná và Nam Vân Phong. Hệ thống này cho phép tàu lấy điện từ đất liền khi neo đậu thay vì duy trì máy phát trên tàu, qua đó giảm khí thải, tiếng ồn và nhiên liệu tiêu thụ.
Đây là lựa chọn có lý do: tại một bến đón khách quốc tế, chất lượng môi trường khi tàu neo đậu ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm quanh cảng và hình ảnh điểm đến. Đề án còn yêu cầu thu gom khép kín nước thải từ tàu khách, giảm dần rồi tiến tới loại bỏ nhựa dùng một lần, đồng thời áp dụng cổng tự động, chứng từ điện tử và thanh toán trực tuyến. Những việc này hữu ích với hành khách, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào hạ tầng được đầu tư đồng bộ và vận hành đúng chuẩn.
Mốc 2030 cần được đo bằng kết quả
Mục tiêu ít nhất ba bến có hệ thống cấp điện bờ vào năm 2030 tạo ra thước đo cụ thể cho lộ trình cảng xanh Khánh Hòa. Song điện bờ không thể thay thế các giải pháp còn lại. Đề án cũng định hướng lắp điện mặt trời trên mái kho, điện hóa dần thiết bị làm hàng và phương tiện nội bộ, tiết kiệm điện chiếu sáng, kiểm soát bụi, khí thải, tiếng ồn, nước thải và chất thải.
Điều đáng theo dõi là tiến độ thực hiện có đi cùng minh chứng hay không: bến mới phải tích hợp tiêu chí xanh ngay từ thiết kế, bến cũ phải công khai khoảng cách với chuẩn và lộ trình khắc phục, còn các dự án cấp điện bờ phải vận hành được trong thực tế. Đề án đã đặt hướng đi và những mốc quan trọng; phần quyết định uy tín của chương trình sẽ là kết quả đo được, thay vì số lượng kế hoạch được ban hành. Nếu thực hiện đến nơi đến chốn, chuyển đổi bến Nha Trang có thể trở thành phép thử thuyết phục cho cả cụm cảng.
