Đơn giản hóa không có nghĩa là nới lỏng
Nghiệm thu PCCC là quá trình xác nhận hệ thống phòng cháy, chữa cháy của công trình hoặc phương tiện đáp ứng yêu cầu trước khi được đưa vào sử dụng, đồng thời xác lập trách nhiệm về chất lượng và an toàn thực tế. Sáng 26/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án sửa đổi một số điều của các luật liên quan đến quản lý vũ khí và phòng cháy, chữa cháy; Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ủng hộ cắt giảm thủ tục nhưng cảnh báo không được buông lỏng quản lý. Đây là ranh giới đúng: giảm những khâu hành chính trùng lặp, không giảm nghĩa vụ bảo vệ tính mạng. Dự thảo sửa luật PCCC nhằm tháo gỡ vướng mắc trong thực thi, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và đổi mới cách quản lý. Nếu cải cách chỉ được đo bằng số giấy tờ bị bỏ, còn trách nhiệm và năng lực kiểm soát không rõ, rủi ro sẽ chuyển từ cơ quan quản lý sang người sử dụng công trình.
Bỏ một cửa kiểm tra, giữ nguyên trách nhiệm nghiệm thu
Dự thảo đề xuất sửa đổi 12 điều của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, tập trung vào ba nhóm nội dung; trong đó có việc bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu PCCC của cơ quan nhà nước và chuyển sang hậu kiểm. Lý do cải cách có cơ sở thực tế: thực hiện đồng thời thẩm định thiết kế và kiểm tra nghiệm thu làm phát sinh thời gian, chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp. Nhưng thiết kế được thẩm định đúng không chứng minh công trình đã được thi công đúng hay vận hành an toàn, như ông Tô Lâm lưu ý. Vì vậy, bỏ một bước kiểm tra hành chính chỉ có ý nghĩa nếu chủ đầu tư, chủ sở hữu vẫn phải nghiệm thu trước khi đưa công trình vào dùng, còn trách nhiệm của tư vấn, nhà thầu và đơn vị giám sát được xác định cụ thể. Làm sai hồ sơ hoặc xác nhận sai phải bị xử lý nghiêm; nếu không, hậu kiểm sẽ thành cái cớ để phát hiện vi phạm muộn hơn.
Người thuê, người mua không thể tự gánh rủi ro
Thước đo của cải cách không chỉ là thủ tục phòng cháy được rút gọn, mà còn là người dân có được bảo vệ khi công trình không đạt chuẩn hay không. Người mua nhà và người thuê mặt bằng kinh doanh thường không đủ khả năng tự kiểm tra toàn bộ hệ thống PCCC; họ không thể bị buộc gánh hậu quả từ sai phạm của chủ đầu tư. Bởi vậy, quy định mới cần gắn trách nhiệm với người có quyền quyết định thiết kế, thi công, nghiệm thu và vận hành, đồng thời bảo đảm khắc phục nguy cơ và quyền bồi thường cho người bị thiệt hại khi có vi phạm. Hậu kiểm cũng không nên đồng nghĩa với kiểm tra tràn lan: công trình nguy cơ cao, nơi tập trung đông người cần được giám sát kịp thời; cơ sở chấp hành tốt nên được giảm các đợt kiểm tra không cần thiết. Cách tiếp cận dựa trên rủi ro vừa bảo vệ an toàn công trình, vừa tránh biến tuân thủ thành gánh nặng đồng đều cho mọi cơ sở.
Hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có lộ trình và chế tài
Dự thảo không đổi phạm vi điều chỉnh hay đối tượng áp dụng của hai luật, mà tập trung phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Ngoài nghiệm thu, đề xuất còn bỏ giấy phép trước khi đưa ra thị trường đối với phương tiện PCCC, cứu nạn, cứu hộ và vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chuyển việc quản lý chất lượng sang khuôn khổ pháp luật về sản phẩm, hàng hóa. Điều đó đòi hỏi truy xuất được nguồn gốc, kiểm chứng kết quả đánh giá và thu hồi sản phẩm không an toàn; thiết bị cứu người phải hoạt động tin cậy khi cần. Với cơ sở hiện hữu chưa đáp ứng yêu cầu, cần phân loại, hướng dẫn giải pháp khả thi, nêu rõ hạng mục và thời hạn khắc phục, thay vì để người dân, doanh nghiệp chờ kéo dài hoặc hợp thức hóa nguy hiểm. Hồ sơ đã được đánh giá đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2. Kết luận: cắt thủ tục là đúng hướng, nhưng chỉ đáng ủng hộ khi trách nhiệm, hậu kiểm và chế tài đủ sức giữ an toàn.
