Một tháng giảm không đồng nghĩa xe điện hết đà
Thị trường xe điện toàn cầu là bức tranh tiêu thụ xe chạy pin và xe hybrid sạc ngoài giữa các khu vực, nơi chính sách, sức mua và mức độ phổ biến của phương tiện quyết định tốc độ chuyển dịch. Tháng 9-2026, doanh số toàn cầu đạt 2,15 triệu chiếc, tăng 17% so với tháng trước nhưng giảm 2% so với cùng kỳ năm ngoái; lũy kế chín tháng vẫn đạt 15,5 triệu chiếc, tăng 3%. Con số giảm theo năm đáng chú ý, nhưng không đủ để kết luận nhu cầu xe điện toàn cầu đã đảo chiều bền vững. Điều đáng nói hơn là các đầu tàu cũ đang yếu đi trong lúc những khu vực khác tăng tốc. Vì vậy, mức bình quân toàn cầu che khuất một cuộc phân hóa thực sự: tăng trưởng xe điện không còn tập trung ở một vài thị trường lớn, mà đang dựa ngày càng nhiều vào những động lực mới.
Đây là dấu hiệu đổi địa bàn tăng trưởng, không phải bằng chứng rằng quá trình điện hóa đã dừng lại. Với người mua, sự dịch chuyển có thể mở rộng lựa chọn khi các hãng tìm khách hàng bên ngoài thị trường nội địa; song giá xe, khả năng tiếp cận hạ tầng sạc và sản phẩm phù hợp vẫn quyết định liệu nhu cầu tiềm năng có chuyển thành doanh số hay không.
Trung Quốc và Bắc Mỹ cùng kéo lùi doanh số
Bắc Mỹ là điểm trũng rõ nhất: doanh số tháng 9 giảm 44% so với cùng kỳ, còn khoảng 130.000 chiếc; tính từ đầu năm, khu vực bán khoảng 1,2 triệu xe, giảm 24%. Việc Mỹ chấm dứt ưu đãi thuế liên bang đã làm nhu cầu suy yếu sau khi nhiều người mua đẩy sớm quyết định để kịp hưởng hỗ trợ. Mức giảm còn bị phóng đại bởi nền so sánh cao của tháng 9-2025. Các chuyên gia của Benchmark Mineral Intelligence nhận định áp lực này có thể dịu từ quý IV-2026, nhưng khả năng phục hồi vẫn cần được kiểm chứng bằng sức mua thực tế sau khi ưu đãi kết thúc.
Trung Quốc cũng hụt nhịp: thị trường lớn nhất thế giới bán 1,11 triệu xe trong tháng 9, tăng 7% so với tháng trước nhưng giảm 18% theo năm; lũy kế chín tháng đạt 8,1 triệu, giảm 13%. Cạnh tranh nội địa gay gắt và nhu cầu chậm lại khiến các hãng tăng xuất khẩu; lượng xe du lịch năng lượng mới xuất khẩu trong tháng đạt kỷ lục 558.000 chiếc. Tuy nhiên, hướng đi này không chắc chắn: thay đổi chính sách tại các thị trường nhập khẩu lớn, trong đó có châu Âu, có thể hạn chế dư địa xuất khẩu.
Châu Âu và thị trường mới nổi thành động lực
Châu Âu đi ngược xu hướng giảm với gần 600.000 xe bán ra trong tháng 9, tăng 39% so với cùng kỳ và lập kỷ lục mới; chín tháng đạt 3,9 triệu, tăng 30%. Nhu cầu mạnh cùng chính sách hỗ trợ giúp nhiều nước đạt doanh số tháng cao nhất từ trước đến nay. Pháp tăng 78%, lên gần 80.000 chiếc, còn Đức tăng 61%, đạt 117.000 chiếc. Dù vậy, kỷ lục châu Âu vẫn chưa bù được mức sụt giảm ở Trung Quốc và Bắc Mỹ. Điểm sáng đáng chú ý hơn nằm ngoài ba khu vực lớn: nhóm thị trường còn lại bán khoảng 310.000 xe trong tháng, tăng 81%; lũy kế chín tháng đạt 2,3 triệu, tăng 93%.
Đà tăng ở các nền kinh tế đang phát triển cho thấy xe điện có thể bước vào giai đoạn phổ cập rộng hơn, nhưng tốc độ sẽ phụ thuộc vào việc hãng xe có đưa ra sản phẩm phù hợp với sức mua và điều kiện sử dụng tại địa phương hay không. Nhu cầu đang dịch chuyển giữa các khu vực, chứ chưa phân bố đồng đều; vì thế, một thị trường tăng nhanh không tự động bảo đảm đà tăng ở nơi khác.
Tăng trưởng tiếp theo sẽ phụ thuộc vào điều gì?
Số liệu tháng 9 buộc ngành xe điện phải nhìn xa hơn tổng doanh số toàn cầu. Bắc Mỹ chịu tác động của thay đổi chính sách và hiệu ứng mua sớm; Trung Quốc đối mặt với cạnh tranh dày đặc và nhu cầu chậm lại; châu Âu được nâng đỡ bởi sức mua cùng hỗ trợ chính sách; các thị trường mới nổi mở rộng từ nền thấp hơn. Gộp các câu chuyện ấy thành một xu hướng duy nhất sẽ dẫn đến nhận định sai rằng mọi nơi đang tăng hoặc giảm cùng nhịp.
Trong thời gian tới, giá xe, hạ tầng sạc, chính sách từng quốc gia và năng lực cung cấp mẫu xe phù hợp sẽ chi phối doanh số và trải nghiệm của người mua. Các hãng Trung Quốc có thể tiếp tục tìm đường xuất khẩu, nhưng chính sách tại thị trường nhập khẩu sẽ là biến số quan trọng. Kết luận hợp lý không phải xe điện đã mất đà, mà là tăng trưởng đã phân hóa: thị trường xe điện toàn cầu vẫn mở rộng, song tương lai phụ thuộc vào khả năng đáp ứng nhu cầu khác nhau ở từng khu vực.
