Logistics số phải bắt đầu từ một bài toán vận hành
Logistics số là cách dùng dữ liệu và công nghệ để phối hợp luồng hàng, phương tiện, kho bãi và các điểm giao nhận, nhằm giảm thời gian, chi phí và những khoảng trống giữa các khâu trong chuỗi vận chuyển. Với Đồng Nai, giá trị của mô hình này không nằm ở số lượng nền tảng công nghệ được triển khai, mà ở việc hàng hóa đi qua các đầu mối thuận lợi hơn.
Sáng 1/11, trong khuôn khổ DIGIFEST Đồng Nai 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ, UBND TP. Đồng Nai và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo về hệ sinh thái đô thị thông minh, logistics, cảng hàng không và cảng biển, với sự tham dự của đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp. Hội thảo đặt đúng câu hỏi: làm sao để những hạ tầng đang hình thành vận hành như một mạng lưới, thay vì nằm cạnh nhau nhưng phối hợp rời rạc.
Đây là thời điểm cần chuyển từ tầm nhìn sang lựa chọn việc cụ thể. Sân bay Long Thành, cảng biển, khu công nghiệp, giao thông liên vùng và các trung tâm logistics đang mở ra cơ hội, trong khi kinh tế số thay đổi cách theo dõi, dự báo và điều phối vận tải. Nếu thiếu kết nối dữ liệu và cơ chế phối hợp, đầu tư hạ tầng lớn vẫn có thể không tạo ra một chuỗi logistics hiệu quả.
Lợi thế đa phương thức chưa tự động thành một mạng lưới
Quy mô hạ tầng của Đồng Nai là nền tảng đáng kể, nhưng cũng làm rõ độ khó của bài toán phối hợp. Địa phương có 57 khu công nghiệp với tổng diện tích 21.581,22 ha; hệ thống cảng biển gồm 4 khu bến, trong đó có Phước An và Gò Dầu – Phước Thái, cùng các cảng đường thủy nội địa. Sân bay Long Thành bổ sung một đầu mối hàng không quan trọng vào mạng lưới này.
Đường bộ, đường sắt, đường thủy và hàng không tạo điều kiện phát triển logistics đa phương thức, nhưng đủ phương thức vận tải không đồng nghĩa với kết nối tốt. Mỗi khu công nghiệp, cảng và đơn vị vận tải có thể dùng quy trình, hệ thống thông tin và cách xử lý phát sinh riêng. Nếu thiếu quy tắc chia sẻ dữ liệu, doanh nghiệp khó theo dõi liền mạch hàng hóa từ nơi sản xuất đến điểm giao nhận.
Vì vậy, logistics số Đồng Nai cần được thiết kế quanh các luồng hàng thật: hàng nào cần đi nhanh bằng đường hàng không, hàng nào phù hợp với đường biển, và chặng nào có thể chuyển đổi phương thức để tiết kiệm thời gian hoặc chi phí. Tích hợp quy hoạch với dữ liệu, mô phỏng luồng hàng và điều phối giữa các chủ thể có ý nghĩa hơn việc số hóa từng khâu một cách biệt lập.
Doanh nghiệp phải là nơi chọn đúng bài toán
Một nền tảng logistics thông minh chỉ đáng đầu tư nếu giải quyết được vướng mắc trong vận hành của doanh nghiệp. Nhu cầu khác nhau theo ngành hàng: thời gian giao nhận, yêu cầu bảo quản, chất lượng dịch vụ và cách kiểm soát chi phí không giống nhau. Bởi vậy, chính doanh nghiệp cần xác định điểm nghẽn; cơ quan quản lý và đơn vị cung cấp dịch vụ cùng thiết kế giải pháp phù hợp, thay vì áp một mô hình chung cho mọi chuỗi hàng hóa.
Đại diện Vietnam Post đề xuất thành phố kết nối nhu cầu từ doanh nghiệp, khu công nghiệp và vùng sản xuất; doanh nghiệp nêu bài toán, còn đơn vị logistics xây dựng chuỗi dịch vụ và cách phối hợp để xử lý. Hướng tiếp cận này có ích cả với người sản xuất: kiểm soát tốt hơn khâu giao nhận có thể hạn chế hao hụt, giữ chất lượng hàng hóa và cải thiện giá trị thực nhận.
Kết quả cũng phải được đo bằng chỉ số vận hành thay vì số ứng dụng hay lượng dữ liệu thu thập được: hàng hóa lưu thông nhanh hơn, chi phí logistics giảm, hạ tầng được khai thác tốt hơn và giá trị gia tăng được cải thiện. Nếu không xác định được điểm xuất phát và tiêu chí đánh giá, dự án số hóa dễ trở thành một lớp công nghệ mới mà doanh nghiệp vẫn phải làm việc theo cách cũ.
Từ diễn đàn đến thí điểm có thể kiểm chứng
DIGIFEST Đồng Nai là dịp tập hợp cơ quan quản lý, doanh nghiệp và chuyên gia để tìm giải pháp cho logistics, đô thị thông minh và kinh tế số. Hội thảo tập trung vào tích hợp quy hoạch, kết nối và chia sẻ dữ liệu, ứng dụng công nghệ gắn với hiệu quả thực tế, cùng cơ chế phối hợp và lộ trình triển khai. Giá trị của diễn đàn sẽ được quyết định bởi việc các đề xuất có chuyển thành dự án thử nghiệm phục vụ nhu cầu cụ thể hay không.
Lộ trình được đề xuất gồm năm bước: khảo sát nhu cầu, đánh giá tính khả thi, thống nhất giải pháp, thí điểm rồi mở rộng. Trình tự này hợp lý vì giúp kiểm chứng hiệu quả trước khi nhân rộng. Song song, các sở, ngành được đề nghị tổng hợp ý kiến, tham mưu xây dựng đề án, báo cáo tiến độ và rà soát quy hoạch để giao thông, logistics và dữ liệu phát triển đồng bộ.
Tiêu chuẩn để đánh giá tham vọng logistics số Đồng Nai nên giản dị: một doanh nghiệp có giao hàng thuận lợi hơn không, một lô hàng có được theo dõi xuyên suốt không, và chi phí hoặc thời gian có giảm được không? Nếu có câu trả lời đo được, hạ tầng mới thực sự kết nối thành năng lực cạnh tranh. Nếu không, sân bay, cảng biển và khu công nghiệp vẫn chỉ là những đầu mối lớn nằm trong một mạng lưới chưa hoàn chỉnh.
