Tầm soát sớm để không chờ biến chứng lên tiếng
Tầm soát tim thận là việc đánh giá sớm các nguy cơ liên quan đến tim mạch, chức năng thận và chuyển hóa, giúp người bệnh được tư vấn, theo dõi và can thiệp trước khi biến chứng tiến triển rõ rệt. Đây cần được xem là một phần của chăm sóc đái tháo đường, không phải việc chỉ làm khi đã xuất hiện triệu chứng. Ngày 24/10, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu phối hợp với Boehringer Ingelheim, Sở Y tế TP.HCM và các đơn vị y tế tổ chức chương trình “Hành trình sức khỏe - Bảo vệ tim mạch, thận, chuyển hóa cho người đái tháo đường”, đưa hoạt động tầm soát và tư vấn đến gần 1.200 người dân. Quy mô này đáng chú ý, nhưng ý nghĩa lớn hơn nằm ở cách tiếp cận: chủ động tìm nguy cơ ngay tại cộng đồng, thay vì chỉ điều trị khi bệnh đã biểu hiện.
Trong ngày diễn ra chương trình, hơn 1.200 người được kiểm tra tổng quát, đánh giá chuyên sâu các yếu tố nguy cơ tim mạch, thận và rối loạn chuyển hóa, tư vấn với bác sĩ và cấp phát thuốc miễn phí. Hoạt động hướng đến người mắc đái tháo đường có nguy cơ cao, đồng thời mở rộng cơ hội để người dân khác kiểm tra sức khỏe miễn phí và nhận hướng dẫn chăm sóc phù hợp. Tầm soát không thay thế chẩn đoán hay quản lý lâu dài, nhưng có thể giúp người tham gia nhận biết lúc nào cần thăm khám tiếp, một bước thiết thực trong bối cảnh bệnh mạn tính thường bị phát hiện muộn.
Gánh nặng bệnh thận mạn khiến việc chủ động càng cấp thiết
Lý do cần ưu tiên phát hiện sớm rất rõ: các vấn đề về thận có thể tiến triển âm thầm, trong khi cơ hội nhận biết bệnh ở giai đoạn sớm còn hạn chế. Chuyên gia y tế cho biết Việt Nam có hơn 8,7 triệu người mắc bệnh thận mạn, tương đương khoảng 12,8% dân số; chỉ 4,5–15,5% bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn 3. Những con số này cho thấy khám khi có biểu hiện rõ ràng là chưa đủ để bảo vệ nhóm nguy cơ. Theo Hiệp hội Đái tháo đường Thế giới, năm 2024 có khoảng 589 triệu người mắc đái tháo đường trên toàn cầu; khoảng 20–40% có thể phát triển biến chứng thận, bao gồm bệnh thận mạn và nguy cơ tiến triển đến suy thận giai đoạn cuối.
Với người mắc đái tháo đường, chỉ nhìn vào đường huyết sẽ bỏ qua một phần quan trọng của sức khỏe. Bệnh tim mạch, suy tim và bệnh thận mạn có thể đi kèm, nên việc đánh giá toàn diện giúp bác sĩ xem xét nguy cơ và hướng dẫn theo dõi phù hợp. Kiểm soát đường huyết, duy trì lối sống lành mạnh và tầm soát từ sớm cần song hành; không nên đợi đến khi xuất hiện dấu hiệu bất thường mới hỏi về biến chứng tim mạch hay tổn thương thận. Một chương trình cộng đồng có giá trị khi giúp người dân bước vào quá trình chăm sóc liên tục, thay vì xem buổi kiểm tra miễn phí là điểm kết thúc.
Từ buổi kiểm tra đến quản lý sức khỏe liên tục
Đại diện ngành y tế TP.HCM nêu những khoảng trống trong phát hiện sớm, điều trị và quản lý lâu dài người mắc đái tháo đường tại cộng đồng: bệnh có thể diễn tiến âm thầm, theo dõi chưa liên tục và nhận thức về biến chứng còn hạn chế. Vì vậy, hướng đi cần chuyển từ khám chữa bệnh đơn thuần sang chủ động nhận diện nguy cơ, quản lý sức khỏe thường xuyên và can thiệp sớm. Đây là điểm đáng ghi nhận của chương trình: đưa dịch vụ đến địa phương và tạo cơ hội để người dân được đánh giá, tư vấn trực tiếp. Tuy nhiên, hiệu quả bền vững sẽ phụ thuộc vào việc người có nguy cơ tiếp tục được hướng dẫn, theo dõi và kết nối với dịch vụ y tế sau buổi tầm soát.
Ban tổ chức cho biết sẽ tiếp tục nhân rộng chương trình tại nhiều địa phương, đồng thời hướng tới hành trình dài hạn chuyển từ “điều trị khi bệnh đã biểu hiện” sang nhận diện nguy cơ, phát hiện sớm và quản lý chủ động. Mục tiêu đó cần được đo bằng khả năng duy trì kiểm tra định kỳ và hỗ trợ người dân theo dõi kết quả, chứ không chỉ bằng số người tham gia một sự kiện. Với đái tháo đường, chăm sóc tim và thận phải đi cùng kiểm soát đường huyết; tầm soát sớm là điểm khởi đầu cần thiết để giảm nguy cơ bỏ sót biến chứng và giúp người bệnh có cơ hội được chăm sóc đúng lúc.
