Vai trò kép mở cơ hội kết nối ASEAN
Ngoại giao nghị viện ASEAN là hoạt động đối thoại, phối hợp và chia sẻ kinh nghiệm giữa các cơ quan lập pháp trong khu vực nhằm xây dựng lòng tin, thúc đẩy hợp tác và đưa chính sách khu vực gần hơn với người dân. Năm 2026, Philippines đồng thời giữ vai trò Chủ tịch ASEAN và Chủ tịch AIPA, tạo cơ hội để nước này kết nối chặt chẽ hơn hợp tác giữa chính phủ với nghị viện, thay vì để hai kênh vận hành rời rạc. Đây là ưu tiên có ý nghĩa khi khu vực đối mặt nhiều thách thức đan xen, đòi hỏi các thành viên tăng cường đối thoại và tìm tiếng nói chung. Theo tôi, thước đo của vai trò dẫn dắt không nằm ở số phiên họp, mà ở khả năng biến cam kết nghị viện thành phối hợp có ích cho ASEAN và người dân.
Chủ đề AIPA-47, “Nghị viện kiến tạo một ASEAN hòa bình, thịnh vượng và lấy người dân làm trung tâm”, đặt ra hướng đi rộng hơn những tuyên bố về đoàn kết. Philippines muốn nghị viện góp phần củng cố hòa bình, an ninh và lòng tin, đồng thời chú ý cả an ninh mạng, tội phạm xuyên quốc gia, ma túy, các mối đe dọa phi truyền thống và thông tin sai lệch. Đối thoại, chia sẻ kinh nghiệm lập pháp và thúc đẩy tuân thủ luật pháp quốc tế là những công cụ thiết thực để nghị sĩ tạo thêm kênh trao đổi khi bất đồng xuất hiện. Hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc các nghị viện duy trì được đối thoại thường xuyên, không chỉ gặp nhau tại các kỳ đại hội.

Từ an ninh đến lợi ích người dân
Ưu tiên thứ hai là gắn ngoại giao nghị viện với phát triển và hội nhập kinh tế. Nghị viện có thể hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, giám sát việc thực thi chính sách và góp phần tạo điều kiện cho thương mại, đầu tư, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Việc AIPA quan tâm đến trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, biến đổi khí hậu và khả năng chống chịu kinh tế cho thấy chương trình nghị sự đang mở rộng sang những vấn đề định hình đời sống và cơ hội việc làm của người dân. Nhưng mở rộng chủ đề chưa đủ: các sáng kiến cần được cụ thể hóa thành chương trình hợp tác và kết quả có thể nhận thấy, nếu không nghị viện sẽ khó chứng minh giá trị ngoài những tuyên bố chung.
Trọng tâm lấy người dân làm trung tâm cũng cần được đánh giá bằng việc ai được hưởng lợi. Thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ, thanh niên, bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương và tăng cường phúc lợi xã hội giúp ASEAN nhìn xa hơn các chỉ số tăng trưởng; hội nhập chỉ có ý nghĩa khi thành quả đến được với cộng đồng. Đây là phần khiến nghị viện có vai trò riêng: đại biểu có thể phản ánh nhu cầu cử tri, giám sát chính sách và thúc đẩy trách nhiệm giải trình. Vì vậy, ngoại giao nghị viện ASEAN chủ động và thực chất không chỉ là phản ứng trước bất ổn, mà còn phải giúp các quyết định khu vực tạo chuyển biến công bằng trong đời sống thường nhật.

Hợp tác Việt Nam–Philippines là phép thử cụ thể
Hợp tác nghị viện Việt Nam Philippines có nền tảng để trở thành một hướng triển vọng trong chương trình nghị sự. Quan hệ nghị viện là bộ phận quan trọng của quan hệ hữu nghị và hợp tác toàn diện; các cuộc tiếp xúc giữa lãnh đạo cơ quan lập pháp, nghị sĩ và nhóm nghị sĩ hữu nghị đã góp phần tăng hiểu biết và củng cố lòng tin. Tháng 11/2022, Hạ viện Philippines thông qua Nghị quyết 571 về thành lập Nhóm Nghị sĩ Hữu nghị Philippines–Việt Nam, còn Thượng viện thông qua Nghị quyết 26 nhằm ghi nhận và thúc đẩy hợp tác liên nghị viện. Đến ngày 1/6/2026, hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược tăng cường, tạo thêm động lực để mở rộng phối hợp.
Bước tiếp theo nên là duy trì trao đổi đoàn ở nhiều cấp, nhất là giữa lãnh đạo Quốc hội, các ủy ban chuyên môn và nhóm nghị sĩ hữu nghị, đồng thời nghiên cứu cơ chế trao đổi thường xuyên giữa Quốc hội Việt Nam với Thượng viện và Hạ viện Philippines. Hai nước cũng có thể phối hợp tại AIPA và các diễn đàn liên nghị viện quốc tế để củng cố đoàn kết, thống nhất và vai trò trung tâm của ASEAN. Đây là cách kiểm chứng lời kêu gọi ngoại giao nghị viện thực chất: quan hệ song phương phải tạo ra hợp tác đều đặn, còn phối hợp khu vực cần đóng góp vào lợi ích chung, thay vì chỉ dừng ở sự đồng thuận trên văn bản.
AIPA-47 cần tạo đà cho hành động
Từ ngày 17 đến 18/11, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn sẽ dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội Việt Nam dự Đại hội đồng AIPA-47 tại Manila. Đây là dịp để các nghị viện thành viên thảo luận ưu tiên chung, phối hợp về các thách thức khu vực và đưa những đề xuất hợp tác vào tiến trình nghị viện ASEAN. Đại hội đồng có thể tạo hướng đi, nhưng giá trị của cuộc họp sẽ được quyết định sau khi các nghị viện trở về: sáng kiến nào được triển khai, cơ chế nào duy trì được đối thoại, và người dân có được hưởng lợi hay không.
Philippines có cơ hội dùng vai trò Chủ tịch ASEAN và Chủ tịch AIPA để gắn ngoại giao nghị viện với các mục tiêu an ninh, phát triển và bao trùm. Việt Nam có thể góp phần biến cơ hội ấy thành kết quả qua hợp tác song phương và phối hợp tại AIPA. Kết luận quan trọng không phải là nghị viện có thể thay thế kênh chính phủ, mà là hai kênh cần bổ trợ nhau: đối thoại tạo lòng tin, còn chương trình cụ thể biến lòng tin thành hành động. Nếu AIPA-47 mở được con đường từ thảo luận đến phối hợp lâu dài, tham vọng xây dựng một nền ngoại giao nghị viện ASEAN chủ động, thực chất và hiệu quả sẽ có cơ sở vững hơn.






