AIPA-47 là cơ hội biến đối thoại thành hợp tác cụ thể
Ngoại giao nghị viện ASEAN là hoạt động đối thoại, phối hợp và chia sẻ kinh nghiệm giữa các cơ quan lập pháp thành viên nhằm củng cố lòng tin, hỗ trợ hợp tác khu vực và chuyển cam kết chung thành chính sách có ích cho người dân. Từ ngày 17-18/11, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội Việt Nam dự Đại hội đồng liên Nghị viện các nước ASEAN lần thứ 47 (AIPA-47) tại Manila, Philippines. Đây không nên chỉ là dịp trao đổi thông điệp; giá trị của kỳ họp nằm ở khả năng thúc đẩy phối hợp liên nghị viện đi cùng tiến trình liên chính phủ. Philippines đồng thời đảm nhiệm cương vị Chủ tịch ASEAN và Chủ tịch AIPA trong năm 2026, tạo điều kiện để gắn kết hai kênh hợp tác và tăng sức ứng phó chung trước biến động khu vực, quốc tế.
Chủ đề AIPA-47, “Nghị viện kiến tạo một ASEAN hòa bình, thịnh vượng và lấy người dân làm trung tâm”, đặt ra thước đo đáng chú ý: nghị viện cần góp phần tạo kết quả thiết thực, thay vì dừng ở tuyên bố đồng thuận. Với Việt Nam, tham dự cấp cao là dịp thể hiện trách nhiệm thành viên và thúc đẩy một diễn đàn nghị viện chủ động, thực chất, hiệu quả.
Vai trò nghị viện phải thể hiện ở những vấn đề người dân quan tâm
Hòa bình và lòng tin vẫn là nền tảng, nhưng hợp tác nghị viện ASEAN cần theo kịp những thách thức mới. Các ưu tiên được nêu tại AIPA gồm an ninh mạng, tội phạm xuyên quốc gia, phòng chống ma túy, những nguy cơ phi truyền thống và thông tin sai lệch. Đối thoại giữa nghị sĩ, chia sẻ kinh nghiệm lập pháp và thúc đẩy tuân thủ luật pháp quốc tế có thể giúp các nước phối hợp tốt hơn, nhất là khi vấn đề vượt qua biên giới không thể giải quyết bằng hành động riêng lẻ.
Nghị viện cũng có vai trò đưa những mục tiêu phát triển vào khuôn khổ pháp lý và giám sát thực thi. Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, phát triển xanh, ứng phó biến đổi khí hậu và nâng cao khả năng thích ứng cần trở thành nội dung hợp tác cụ thể, thay vì chỉ được nhắc đến như xu hướng. Cùng lúc, sự tham gia của phụ nữ, thanh niên, bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương và phúc lợi xã hội phải được xem là thước đo thành công của hội nhập. Tăng trưởng chỉ có ý nghĩa bền vững khi người dân được hưởng lợi từ thành quả đó.
Quan hệ Việt Nam–Philippines tạo nền cho phối hợp sâu hơn
Thông điệp Việt Nam tại AIPA-47 có thêm điểm tựa từ quan hệ song phương đang phát triển. Hai nước đã trải qua 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và 10 năm triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược; ngày 1/6/2026, quan hệ được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược tăng cường. Những mốc này tạo bối cảnh thuận lợi để nghị viện hai bên mở rộng trao đổi, nhưng điều quan trọng hơn là biến thiện chí chính trị thành cơ chế phối hợp thường xuyên.
Kênh nghị viện đã có nền tảng: năm 2022, Hạ viện Philippines thông qua nghị quyết thành lập Nhóm Nghị sĩ Hữu nghị Philippines–Việt Nam, còn Thượng viện thông qua nghị quyết ghi nhận và thúc đẩy hợp tác liên nghị viện. Bước tiếp theo được kỳ vọng là tăng trao đổi giữa lãnh đạo Quốc hội, các ủy ban chuyên môn và nhóm nghị sĩ hữu nghị; đồng thời nghiên cứu cơ chế thường xuyên giữa Quốc hội Việt Nam với Thượng viện và Hạ viện Philippines. Nếu làm được, phối hợp song phương sẽ hỗ trợ cả mục tiêu chung của ASEAN.
Thước đo thành công là cam kết được thực hiện
Việt Nam và Philippines đều là thành viên tích cực, có trách nhiệm của AIPA, thường xuyên trao đổi quan điểm và ủng hộ sáng kiến phù hợp lợi ích chung của ASEAN. Tại AIPA-47, đoàn đại biểu Việt Nam có cơ hội góp phần củng cố đoàn kết, vai trò trung tâm của ASEAN và quan hệ giữa các cơ quan lập pháp. Tuy nhiên, tuyên bố ủng hộ chỉ có giá trị lâu dài khi đi kèm theo dõi và hành động ở cấp quốc gia.
Điều cần hướng tới sau kỳ họp là chuyển mục tiêu của Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 thành chính sách, pháp luật và việc thực hiện cụ thể. Đây cũng là cách thiết thực nhất để ngoại giao nghị viện không tách rời đời sống, từ an toàn trên không gian mạng đến khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu và cơ hội tiếp cận thành quả phát triển. AIPA-47 vì vậy cần được đánh giá không chỉ qua những gì các nghị viện thống nhất tại Manila, mà qua mức độ cam kết ấy được triển khai. Việt Nam nên kiên trì thúc đẩy hợp tác nghị viện ASEAN chủ động, thực chất và hiệu quả—một hướng đi cần thiết để củng cố cộng đồng khu vực lấy người dân làm trung tâm.
