Câu hỏi 20 điểm không chỉ là phép đếm
Bài toán Olympia là câu đố đếm ký tự trong một chuỗi lặp, nhưng lời giải nằm ở việc nhận ra quy luật vị trí thay vì dò từng chữ. Ở chung kết Olympia diễn ra ngày 1/11, câu hỏi 20 điểm trong phần Về đích yêu cầu tìm số chữ I từ vị trí 500 đến vị trí 1.500 khi cụm “XINVIA” được viết liền 500 lần, tạo thành 3.000 ký tự. Cả bốn thí sinh đều không đưa ra đáp án chính xác trong thời gian thi. Quang Minh trả lời 300, còn Thái Dương thử sức với 168; đáp án được công bố là 334. Sự chênh lệch giữa những con số ấy cho thấy điểm khó không nằm ở phép tính lớn, mà ở cách khoanh vùng các vị trí cần đếm. Trong áp lực sân khấu, một đề bài quen thuộc vẫn có thể trở nên khó nếu thí sinh bắt đầu bằng thao tác sai.
Nhận ra chu kỳ sáu ký tự
Cụm “XINVIA” có sáu chữ cái; chữ I nằm ở vị trí thứ 2 và thứ 5. Khi cụm từ lặp lại, các chữ I vì thế xuất hiện ở những vị trí có số thứ tự chia cho 6 dư 2 hoặc dư 5. Đây là mấu chốt của lời giải toán học: thay vì rà soát một nghìn ký tự, hãy tách chúng thành hai dãy vị trí cách đều. Nhóm dư 2 bắt đầu tại 500 và kết thúc ở 1.496; nhóm dư 5 chạy từ 503 đến 1.499. Mỗi dãy có khoảng cách giữa hai số liên tiếp là sáu, nên có thể dùng công thức đếm số hạng của dãy cách đều. Cách nhìn này biến một bài đếm dài thành hai phép tính ngắn, đồng thời tránh bỏ sót hoặc đếm trùng những chữ I ở ranh giới.
Lời giải bắt đầu từ kiến thức tiểu học
Với nhóm vị trí chia 6 dư 2, số phần tử là (1.496 − 500) : 6 + 1 = 167. Nhóm dư 5 cũng có (1.499 − 503) : 6 + 1 = 167 vị trí. Cộng lại, 167 + 167 = 334 chữ I. Cựu MC Nguyễn Hữu Việt Khuê cho biết dạng này được gọi là “dãy số cách đều” ở bậc tiểu học và tương ứng với “cấp số cộng” ở bậc THPT. Chi tiết ấy đáng chú ý hơn cả đáp án: toán tư duy không phải lúc nào cũng đòi hỏi công thức cao siêu; đôi khi nó đòi hỏi nhìn đúng cấu trúc để đưa kiến thức cơ bản vào đúng chỗ. Có thể rút gọn thêm: hai nhóm có số lượng bằng nhau, nên chỉ cần tính một nhóm rồi nhân đôi. Nhưng chỉ nên dùng mẹo sau khi đã xác định chính xác hai quy luật dư.
Áp lực thời gian làm mờ quy luật
Việc cả bốn thí sinh chưa giải đúng không chứng minh câu hỏi vượt quá kiến thức của họ. Việt Khuê nhận định các thí sinh có khả năng giải bài, nhưng thời gian ngắn và áp lực chung kết có thể khiến họ chưa kịp nhận ra quy luật rồi trình bày trọn vẹn lời giải. Đây là lời nhắc hữu ích cho người học: trước khi bấm máy tính hay đếm tay, hãy tự hỏi đối tượng nào đang lặp, chu kỳ dài bao nhiêu và vị trí cần tìm thuộc nhóm nào. Trình tự ấy tạo điểm tựa khi gặp đề trông dài hoặc rối mắt. Bài toán Olympia vì vậy đáng nhớ không phải vì phép tính phức tạp, mà vì nó phơi bày khoảng cách giữa biết kiến thức và nhận diện được lúc nào nên dùng kiến thức ấy.






