Năng lực trên biển cần đi cùng phối hợp
Thực thi pháp luật trên biển là năng lực phát hiện, kiểm tra và xử lý vi phạm trên vùng biển, đòi hỏi phối hợp giữa các lực lượng trong nước và đối tác quốc tế trước những hoạt động vượt qua biên giới. Đây là trọng tâm của dự án giai đoạn 2026–2029, được giới thiệu ngày 29/10 tại trụ sở Liên hợp quốc ở Việt Nam, với Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn tham dự. Dự án do Cơ quan Phòng, chống ma túy và tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC) triển khai, với tài trợ từ Cục Phòng, chống ma túy và Thực thi pháp luật quốc tế thuộc Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ. Việc chuyển sang giai đoạn mới sau hai chặng hợp tác cho thấy đào tạo không thể dừng ở thao tác nghiệp vụ: tội phạm trên biển có tính xuyên quốc gia, nên hiệu quả phụ thuộc cả vào năng lực từng lực lượng lẫn khả năng phối hợp.
Ba ưu tiên nghiệp vụ sát với rủi ro
Giai đoạn III dự kiến tổ chức 18 khóa đào tạo, tập trung vào ba hướng: chống vận chuyển trái phép ma túy bằng đường biển, chống buôn lậu và vận chuyển trái phép hàng hóa, cùng ngăn chặn khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Đây là lựa chọn đúng trọng tâm: chống ma túy trên biển và chống buôn lậu đòi hỏi cán bộ nhận diện rủi ro, kiểm tra tàu và xử lý chứng cứ; ứng phó IUU lại cần phối hợp với lực lượng quản lý thủy sản. Gộp các lĩnh vực này trong một chương trình giúp xây dựng kỹ năng thực thi pháp luật biển theo hướng liên ngành, thay vì để mỗi cơ quan xử lý một phần rời rạc. Tuy vậy, số khóa học chỉ có ý nghĩa khi nội dung chuyên sâu được chuyển thành năng lực sử dụng được trong công việc.
Kế thừa kết quả, nâng chất đào tạo
Hai giai đoạn trước đã tổ chức 30 khóa đào tạo với 491 lượt cán bộ Hải quan, Cảnh sát biển, Kiểm ngư và các cơ quan chức năng tham gia. Chương trình bao gồm nhận thức tình hình trên biển, lên tàu, kiểm tra, khám xét, bắt giữ, phân tích thông tin và xử lý chứng cứ. Kết quả này tạo nền tảng thực tế cho giai đoạn mới, nhưng cũng đặt ra yêu cầu tiếp theo: đào tạo cần cập nhật công nghệ và duy trì tri thức trong lực lượng, không chỉ tăng số người dự học. Tại sự kiện, đại diện Hải quan đề xuất UNODC tiếp tục hỗ trợ đào tạo chuyên sâu về kiểm soát và thực thi pháp luật trên biển, ứng dụng công nghệ vào phân tích thông tin, nhận diện rủi ro và phát triển đội ngũ giảng viên nguồn. Đây là những hướng đi thiết thực để biến hợp tác UNODC thành năng lực bền vững.
Phối hợp quốc tế là điều kiện hiệu quả
Sự kiện ngày 29/10 đánh giá kết quả hai giai đoạn trước, đồng thời giới thiệu định hướng và hoạt động ưu tiên cho giai đoạn 2026–2029. Sự hiện diện của đại diện Liên hợp quốc, Hoa Kỳ, UNODC, cơ quan thực thi pháp luật Việt Nam và các tổ chức quốc tế phản ánh một thực tế: tội phạm xuyên biên giới không thể được xử lý hiệu quả bằng nỗ lực đơn lẻ. Hợp tác quốc tế có thể hỗ trợ đào tạo, trao đổi kinh nghiệm và củng cố phối hợp giữa Hải quan, Cảnh sát biển, Kiểm ngư cùng các đối tác. Cục Hải quan khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp với UNODC và các cơ quan liên quan để thực hiện dự án. Giá trị của chương trình vì thế nên được đánh giá không chỉ qua 18 khóa học, mà qua khả năng các lực lượng cùng nhận diện nguy cơ và hành động ăn khớp. Đó mới là thước đo thuyết phục cho năng lực thực thi pháp luật trên biển.
