Thời điểm cần lưu ý không phải là nguyên nhân chắc chắn
Đột quỵ là tình trạng cấp cứu xảy ra khi tuần hoàn máu lên não bị gián đoạn hoặc mạch máu não bị vỡ, khiến tế bào não tổn thương và cần được xử trí kịp thời. Nửa đêm, gần sáng và lúc vừa thức dậy là những thời điểm cần chú ý hơn, đặc biệt trong ngày lạnh và ở người có bệnh nền. Tuy nhiên, cảnh báo về thời điểm không đồng nghĩa cứ ngủ vào ban đêm hay vừa mở mắt buổi sáng là sẽ đột quỵ. Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh lưu ý rằng trời lạnh không phải nguyên nhân duy nhất; nó có thể thúc đẩy biến cố ở người vốn đã có nguy cơ. Vì thế, điều cần làm không phải hoang mang với đồng hồ, mà là kiểm soát huyết áp, nhận biết dấu hiệu bất thường và tránh những thay đổi đột ngột khiến cơ thể phải thích nghi quá nhanh.

Trời lạnh có thể làm huyết áp tăng, nhất là khi có bệnh nền
Khi gặp không khí lạnh, cơ thể co các mạch máu ngoại vi để giảm thất thoát nhiệt. Sức cản mạch tăng khiến tim phải làm việc nhiều hơn và huyết áp có thể tăng theo. Với người khỏe mạnh, cơ thể thường thích nghi được; nhưng ở người tăng huyết áp, mắc bệnh tim mạch hoặc đái tháo đường, phản ứng này có thể tạo thêm áp lực lên hệ tuần hoàn. Huyết áp tăng cao có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết não nếu thành mạch đã suy yếu; những thay đổi tuần hoàn cũng có thể góp phần hình thành cục máu đông gây tắc mạch. Người cao tuổi và người có các yếu tố nguy cơ như béo phì, rối loạn mỡ máu hay bệnh lý mạch máu càng nên thận trọng. Khi ra ngoài sáng sớm hoặc tối muộn, hãy mặc đủ ấm, che chắn đầu, cổ, ngực, bàn tay và bàn chân.
Một số thói quen mùa lạnh dễ tạo cú chuyển nhiệt đột ngột: vừa rời giường đã bước ra ngoài trời lạnh, vận động mạnh ngay hoặc tắm khuya. Nên để cơ thể thích nghi bằng vài phút vận động nhẹ sau khi thức dậy, tránh tắm nước lạnh và giữ ấm khi ra ngoài. Với người đang điều trị tăng huyết áp, theo dõi chỉ số theo hướng dẫn y tế có ý nghĩa thiết thực hơn việc suy đoán nguy cơ chỉ dựa vào giờ giấc.

Đột quỵ khi ngủ trên xe: chú ý tư thế đầu và cổ
Một cảnh báo khác liên quan đến đột quỵ khi ngủ không nằm ở giờ ngủ, mà ở tư thế kéo dài. Một bệnh nhân 40 tuổi được chẩn đoán đột quỵ thiếu máu não cấp sau khi ngủ trên ô tô trong chuyến đi dài, với đầu và cổ gập, lệch trong thời gian lâu; kết quả xác định nguyên nhân là lóc tách động mạch cảnh. Lóc tách động mạch là tổn thương thành mạch khiến máu đi vào bên trong thành và tạo khối máu tụ. Khối tụ có thể làm hẹp lòng mạch, giảm dòng máu lên não, hoặc tạo huyết khối bong ra gây tắc mạch não. Ca bệnh này không chứng minh rằng cứ ngủ trên xe sẽ gây đột quỵ, nhưng cho thấy không nên duy trì cổ ở tư thế gập, xoay hay lệch quá mức trong thời gian dài. Tránh bẻ, giật hoặc xoay cổ mạnh.
Sau chuyến đi, nếu xuất hiện đau đầu hoặc đau cổ mới, bất thường, nhất là sau tác động lên vùng cổ, hãy để ý các triệu chứng thần kinh đi kèm và tìm trợ giúp y tế. Lóc tách động mạch vùng cổ là một nguyên nhân đáng lưu ý của đột quỵ ở người trẻ; nguồn chuyên môn được dẫn cho biết tình trạng này có thể chiếm khoảng 25% ca đột quỵ thiếu máu não ở người dưới 50 tuổi.

Nhận biết dấu hiệu đột quỵ và hành động ngay
Đừng chờ xem triệu chứng có tự hết hay không. Các dấu hiệu đột quỵ thường xuất hiện đột ngột: méo miệng, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó hay rối loạn thị giác. Người bệnh có thể không nâng được một tay như bình thường, nói ngọng hoặc khó hiểu lời người khác. Khi thấy những biểu hiện này, gọi cấp cứu 115 ngay; không tự điều trị tại nhà hoặc trì hoãn để theo dõi. Thời điểm xuất hiện triệu chứng có thể là lúc đang ngủ, vừa thức dậy hay bất kỳ lúc nào khác, nên điều đáng tin cậy nhất vẫn là phản ứng nhanh trước dấu hiệu bất thường. Cảnh giác với nửa đêm và buổi sáng mùa lạnh là lời nhắc để người có nguy cơ chủ động giữ ấm, theo dõi sức khỏe và chuẩn bị ứng phó, không phải căn cứ để kết luận một khung giờ cụ thể chắc chắn gây đột quỵ.







