Không chỉ là một sân bay mới
Sân bay Gia Bình là dự án cảng hàng không quốc tế tại Bắc Ninh, được định hướng thành cửa ngõ kết nối Hà Nội và miền Bắc với mạng lưới hàng không toàn cầu, đồng thời thúc đẩy các hoạt động kinh tế gắn với vận tải hàng không. Tham vọng ấy phản ánh một thay đổi cần thiết: miền Bắc không thể mãi dựa vào một đầu mối chính khi nhu cầu đi lại, giao thương và vận chuyển hàng hóa ngày càng tăng. Gia Bình được kỳ vọng bổ trợ cho Nội Bài, từng bước hình thành cửa ngõ hàng không mới thay vì chỉ cạnh tranh trực tiếp với sân bay hiện hữu. Đây là hướng đi hợp lý nếu hai sân bay được phân vai rõ ràng và kết nối thuận tiện. Tuy nhiên, quy mô lớn tự nó không tạo nên vị thế quốc tế; điều quyết định là mạng đường bay, năng lực khai thác và khả năng đưa hành khách, hàng hóa đến đúng nơi cần đến.
Tầm nhìn thương hiệu cũng đặt Gia Bình vào vai trò cửa ngõ hàng không quốc tế mang dấu ấn riêng của Hà Nội và miền Bắc, kết nối toàn cầu nhưng gắn với bản sắc Việt Nam. Đó là mục tiêu đáng theo đuổi, song thương hiệu chỉ có sức nặng khi được hậu thuẫn bởi dịch vụ đáng tin cậy, trải nghiệm thuận tiện và lịch bay đủ sức hút. Với hành khách, lợi ích thiết thực không nằm ở những lời hứa về biểu tượng mới mà ở việc có thêm đường bay thẳng, giảm nối chuyến và rút ngắn hành trình.
APEC là mốc thử năng lực thực thi
Gia Bình được xác định là dự án hạ tầng giao thông trọng điểm quốc gia, hướng tới hoàn thành giai đoạn một để phục vụ APEC 2027. Mốc này tạo sức ép tiến độ nhưng cũng là phép thử quan trọng: một sân bay phục vụ sự kiện cấp cao phải chứng minh được năng lực phối hợp, an toàn và vận hành đồng bộ, chứ không chỉ hoàn thiện những công trình dễ nhìn thấy. Nhà khách VIP là một trong các hạng mục ưu tiên phục vụ hội nghị; dự kiến công trình hoàn thành vào đầu năm 2027.
Tiến độ giải phóng mặt bằng cho thấy dự án đã đi qua một chặng đáng kể: hơn 1.800 ha trên tổng diện tích hơn 1.900 ha được bàn giao, tương đương trên 94%; phần còn lại được hướng tới hoàn tất trong năm 2026. Nhưng phần khó hơn là biến các hạng mục xây dựng thành một hệ thống khai thác an toàn, ổn định. APEC có thể đưa Gia Bình ra trước mắt cộng đồng quốc tế, song uy tín lâu dài sẽ phụ thuộc vào chất lượng vận hành sau sự kiện. Nếu công trình kịp tiến độ nhưng kết nối mặt đất, dịch vụ và điều hành chưa đồng bộ, cơ hội quảng bá sẽ không chuyển thành lợi thế bền vững.
Quy mô lớn phải đi cùng nhu cầu thật
Theo kế hoạch, Gia Bình hướng tới công suất khoảng 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm vào năm 2030; đến năm 2050, các chỉ tiêu dự kiến lần lượt đạt 50 triệu hành khách và 2,5 triệu tấn hàng hóa. Tầm nhìn dài hạn này chỉ thuyết phục nếu đi cùng nguồn khách, hãng bay và hoạt động logistics đủ mạnh. Nhu cầu kết nối quốc tế của miền Bắc có dấu hiệu rõ: khoảng 892.000 lượt hành khách đi hoặc đến Hà Nội trong năm 2025 phải nối chuyến qua các trung tâm như Doha, Istanbul, Quảng Châu và Dubai. Con số ấy gợi ra dư địa cho đường bay thẳng, nhưng không bảo đảm các chuyến bay mới sẽ tự động có lãi. Gia Bình cần thu hút hãng hàng không bằng thị trường thực, mạng lưới kết nối và dịch vụ cạnh tranh, thay vì dựa vào công suất được thiết kế trên giấy.
Với hành khách, một sân bay mới có thể mở thêm lựa chọn và giảm phụ thuộc vào các điểm trung chuyển nước ngoài; với doanh nghiệp, vận tải hàng hóa nhanh hơn có thể hỗ trợ thương mại và xuất nhập khẩu. Nhưng các lợi ích đó đòi hỏi kết nối đường bộ hiệu quả với Hà Nội, Bắc Ninh và các trung tâm kinh tế lân cận. Nếu hành trình từ nhà ga đến điểm đến vẫn tốn thời gian, lợi thế về đường băng sẽ khó chuyển thành trải nghiệm tốt.
Thước đo tham vọng: trung tâm kinh tế hàng không
Định hướng đáng chú ý nhất là phát triển Gia Bình vượt khỏi chức năng vận chuyển, hướng tới mô hình Trung tâm Kinh tế Hàng không thế hệ mới 2.0, kết nối hàng không với thương mại, logistics, dịch vụ và các ngành có giá trị gia tăng cao. Nếu triển khai thực chất, sân bay có thể tạo thêm hoạt động về vận chuyển hàng hóa, dịch vụ kỹ thuật, bảo dưỡng và sửa chữa tàu bay, qua đó mở rộng vai trò của hàng không Việt Nam trong chuỗi giá trị khu vực. Đây mới là phần có thể tạo khác biệt dài hạn, thay vì chỉ cộng thêm năng lực nhà ga.
Tham vọng ấy cũng đặt ra yêu cầu phối hợp toàn mạng lưới. Nội Bài, Gia Bình cùng Vân Đồn và Cát Bi có thể bổ trợ nhau nếu được phân định chức năng, tổ chức đường bay và kết nối hợp lý. Gia Bình vì thế không nên được đánh giá bằng câu hỏi có thay thế Nội Bài hay không, mà bằng việc có giúp miền Bắc phục vụ thêm thị trường và tạo thêm giá trị kinh tế hay không. Thành công sẽ đến từ năng lực vận hành, kết nối thực tế và hệ sinh thái doanh nghiệp quanh sân bay. APEC 2027 là bước mở màn; vị thế quốc tế phải được chứng minh qua nhiều năm khai thác hiệu quả.
