Mốc miễn phí đã được xác định, nhưng còn việc phải làm
Sách giáo khoa miễn phí là chủ trương cung cấp sách học tập cho học sinh mà không thu tiền, dự kiến bắt đầu từ năm học 2028–2029 và gắn với một bộ sách được sử dụng thống nhất trên toàn quốc. Đây là cam kết có ý nghĩa thiết thực với gia đình, nhưng giá trị của nó sẽ phụ thuộc vào việc chuẩn bị chương trình và sách đúng hạn, đủ chất lượng. Sáng 31/10, tại phiên thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội ở Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn giải trình những vấn đề đại biểu quan tâm, trong đó có chương trình và sách giáo khoa. Theo chỉ đạo của Thủ tướng, sách dự kiến được cung cấp miễn phí từ năm học 2028–2029, sớm hơn một năm so với lộ trình nêu trong nghị quyết và nghị định của Chính phủ. Mốc này đáng chú ý, nhưng không nên hiểu rằng việc miễn phí tự nó giải quyết mọi trở ngại: bộ sách phải được hoàn thiện trước khi triển khai.
Hai năm chuẩn bị quyết định chất lượng bộ sách
Lộ trình gồm hai chặng nối tiếp: hoàn thành sửa đổi chương trình trong năm 2026, sau đó sửa đổi và hoàn thiện bộ sách giáo khoa trong năm 2027 để đưa vào sử dụng thống nhất từ năm học 2028–2029. Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết đã ban hành kế hoạch rà soát, hoàn thiện đồng bộ chương trình và sách giáo khoa. Trình tự này hợp lý: sách cần bám vào chương trình đã chỉnh sửa, thay vì hoàn thiện vội rồi lại phải điều chỉnh. Nhưng mốc thời gian cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng về tiến độ, chất lượng biên soạn và khả năng chuẩn bị sách trước ngày khai giảng. “Năm 2026 hoàn thành chương trình, năm 2027 hoàn thiện sách” là phần cốt lõi của lộ trình; nếu một khâu chậm, mục tiêu dùng chung và miễn phí có thể chịu sức ép ngay từ khâu triển khai. Phụ huynh vì thế cần theo dõi thông tin chính thức, thay vì mặc định rằng sách sẽ được cấp miễn phí ngay lập tức.
Dùng chung cần đi cùng khả năng tiếp cận công bằng
Bộ sách giáo khoa dùng chung có thể tạo điểm thống nhất cho học sinh trên cả nước, trong khi chính sách miễn phí trực tiếp giảm một phần chi phí học tập mà phụ huynh phải lo. Đây là lợi ích cụ thể, nhất là với những gia đình có nhiều con đi học. Các nguồn thông tin về kế hoạch đều đặt chủ trương trong mục tiêu mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng, nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Tuy vậy, thống nhất sách không đồng nghĩa mọi điều kiện học tập đã ngang nhau. Để chủ trương phát huy tác dụng, việc cung cấp cần đến đúng học sinh, đúng thời điểm và bảo đảm đủ sách cho nhu cầu thực tế. Bản thân thông tin công bố hiện tập trung vào mốc và các bước sửa đổi, hoàn thiện; chưa nêu chi tiết cách tổ chức cấp phát. Vì vậy, cần phân biệt mục tiêu chính sách với các phương án thực thi sẽ phải được làm rõ trước năm học áp dụng.
Kết luận: miễn phí là đích đến, chuẩn bị mới là phép thử
Lộ trình miễn phí sách có mốc tương đối rõ: sửa chương trình trong năm 2026, hoàn thiện sách trong năm 2027, rồi hướng tới cung cấp miễn phí từ năm học 2028–2029. Điểm đáng mừng là học sinh và phụ huynh có một mục tiêu chính sách cụ thể; điểm cần giám sát là tiến độ và chất lượng của bộ sách thống nhất, cùng phương án cấp phát trên thực tế. Miễn phí có thể giảm gánh nặng mua sách và giúp học sinh tiếp cận chung một chương trình, nhưng lời hứa chỉ trở thành lợi ích khi sách được chuẩn bị tốt và đến tay người học đúng lúc. Vì vậy, thước đo thành công không chỉ là giữ đúng mốc 2028–2029, mà còn là bảo đảm nội dung đã được hoàn thiện và việc cung cấp thực sự thuận lợi cho các gia đình.
