Lạm phát dai dẳng không đồng nghĩa Fed sẽ tăng lãi suất ngay
Lạm phát là tốc độ tăng liên tục của mặt bằng giá hàng hóa và dịch vụ, làm giảm sức mua của tiền và buộc ngân hàng trung ương cân nhắc giữa ổn định giá cả với duy trì hoạt động kinh tế. Với lạm phát Mỹ, sức ép hiện tại đến từ giá năng lượng neo cao, chính sách thuế quan và chi phí đầu tư cho trí tuệ nhân tạo; nhưng các nguyên nhân ấy không tự động buộc Fed phải thắt chặt ngay. Ngày 27/10, Fed bắt đầu cuộc họp chính sách kéo dài hai ngày khi thị trường gần như chắc chắn cơ quan này sẽ giữ nguyên lãi suất. Trước đó, tháng 9, Fed đã tăng 0,25 điểm phần trăm, đưa biên độ mục tiêu lên 3,75–4%. Theo công cụ FedWatch của CME, xác suất giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp tháng 10 được đánh giá gần 90% tính đến ngày 27/10.
Sự phân biệt quan trọng nằm ở đây: áp lực giá cả là dữ kiện hiện tại, còn một đợt tăng lãi suất Fed tiếp theo là lựa chọn chính sách chưa được quyết định. Tăng lãi suất có thể kìm nhu cầu và củng cố tín nhiệm chống lạm phát, nhưng tác động của chính sách thường đến chậm. Bởi vậy, việc tạm dừng không nhất thiết là Fed đã yên tâm về giá cả; đó có thể là khoảng thời gian để đánh giá xem đợt tăng trước đã đủ sức ghìm cầu hay chưa.
Năng lượng và thuế quan truyền sức ép vào đời sống
Giá năng lượng tăng không dừng ở hóa đơn nhiên liệu: chi phí vận chuyển và sản xuất cao hơn có thể lan sang nhiều mặt hàng, khiến cú sốc địa chính trị dai dẳng trong rổ chi tiêu. Theo dữ liệu được nêu trong nguồn, năm nay giá diesel tăng khoảng 70% và xăng tăng khoảng 50% kể từ khi chiến tranh Iran bắt đầu vào tháng 2. Sức ép địa chính trị nối tiếp những xáo trộn từ cuộc xâm lược toàn diện Ukraine của Nga năm 2022, trong khi chính sách thuế quan vẫn ở mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Giá đồ chơi tháng 9 ghi nhận mức tăng hằng năm lớn nhất kể từ năm 1988.
Với hộ gia đình, điều đáng lo không chỉ là một lần tăng giá mà là chi phí sinh hoạt cao kéo dài trong lúc của cải được phân bổ không đồng đều. Người thu nhập thấp và doanh nghiệp nhỏ cũng dễ bị tổn thương nếu chi phí vay tăng, nhất là khi đang gánh khoản vay xe lãi suất thả nổi hoặc dư nợ thẻ tín dụng. Fed có thể ảnh hưởng nhu cầu chung, nhưng không thể trực tiếp làm hạ giá nhiên liệu do chiến tranh hay đảo ngược thuế quan. Điều đó giới hạn hiệu lực của công cụ lãi suất: thắt chặt quá mức có thể làm đau người vay mà chưa xử lý được nguồn gốc của cú sốc cung.
Fed phải cân nhắc rủi ro hai chiều
Lập luận ủng hộ tăng lãi suất dựa trên nguy cơ lạm phát lan rộng và kéo dài: nếu Fed chờ quá lâu, kỳ vọng tăng giá có thể bám rễ, còn sự quyết liệt sẽ cho thấy cơ quan này vẫn đặt mục tiêu 2% làm trọng tâm. Nhưng tăng tiếp cũng có cái giá rõ ràng. Chi phí vay cao hơn gây sức ép lên doanh nghiệp nhỏ, người lao động thu nhập thấp và hoạt động kinh tế; trong khi chính sách tiền tệ cần thời gian mới phát huy đầy đủ tác động. Nếu cú sốc năng lượng dịu đi, việc siết quá mạnh hôm nay có thể trở thành lực cản không cần thiết về sau.
Bức tranh kinh tế không đồng nhất: lạm phát hạ nhiệt ở một số lĩnh vực nhưng trỗi dậy ở những lĩnh vực khác, còn làn sóng đầu tư AI có thể vừa nâng năng suất trong tương lai vừa làm tăng nhu cầu vốn và chi phí hiện tại. Vì vậy, con số lạm phát chung không đủ để quyết định đường đi chính sách. Fed cần xem áp lực giá có lan rộng, dai dẳng hay chỉ phản ánh cú sốc năng lượng và thuế quan. Sự kiên nhẫn có cơ sở nếu lạm phát được dự báo chậm lại mạnh vào năm tới; nhưng giữ nguyên lãi suất cũng không nên bị hiểu là tuyên bố chiến thắng.
Thông điệp tháng 12 quan trọng hơn một lần tạm dừng
FOMC, gồm 12 thành viên có quyền biểu quyết, dự kiến công bố quyết định lúc 14 giờ ngày 28/10 theo giờ địa phương, tương ứng 1 giờ ngày 29/10 theo giờ Việt Nam; Chủ tịch Fed Kevin Warsh sẽ họp báo sau đó. Thị trường không chỉ chờ quyết định giữ hay đổi lãi suất mà còn cần biết Fed nhìn nhận thế nào về mức độ dai dẳng của lạm phát và điều kiện để hành động tiếp. Goldman Sachs Investment Research dự báo Fed có thể giữ nguyên trong tháng 10 nhưng tăng thêm 0,25 điểm phần trăm vào tháng 12. Khả năng tăng tháng 12 vẫn để ngỏ, nên lời giải thích của Fed có thể định hình kỳ vọng nhiều hơn quyết định tháng này.
Theo tôi, giữ nguyên là lựa chọn hợp lý nếu Fed nhấn mạnh rằng đây là tạm dừng để quan sát, không phải nới lỏng trước khi có bằng chứng lạm phát hạ bền vững. Ngược lại, nếu giá cả tiếp tục lan rộng, việc tăng thêm vẫn có thể cần thiết để giữ kỳ vọng trong tầm kiểm soát. Kết luận không nên là Fed phải chọn giữa cứng rắn và thận trọng: nhiệm vụ của họ là phân biệt cú sốc giá mà lãi suất khó sửa với sức cầu quá nóng mà lãi suất có thể làm dịu. Thị trường cần một lộ trình có điều kiện, không phải lời hứa tăng hay giảm bất kể dữ liệu.
