Mục tiêu không dừng ở bảo vệ trẻ khỏi nguy cơ
Chiến lược phát triển trẻ em là khuôn khổ mục tiêu và giải pháp quốc gia nhằm bảo đảm trẻ được sống an toàn, hưởng đầy đủ quyền, tiếp cận dịch vụ thiết yếu công bằng và phát triển toàn diện. Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia về phát triển trẻ em giai đoạn 2026–2035, với tầm nhìn đến năm 2045 theo Quyết định 2033/QĐ-TTg. Đến năm 2030, định hướng là tạo dựng môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện và hạnh phúc, đồng thời bảo đảm quyền trẻ em và cơ hội tiếp cận dịch vụ chăm sóc, giáo dục, bảo vệ có chất lượng.
Điểm đáng chú ý là trẻ không chỉ được nhìn nhận như đối tượng cần che chở. Mục tiêu còn bao gồm phát triển thể chất, trí tuệ, tinh thần, đạo đức, nhân cách, kỹ năng sống, kỹ năng số và năng lực sáng tạo. Trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và trẻ ở địa bàn khó khăn được ưu tiên, bởi cơ hội trên giấy sẽ ít ý nghĩa nếu các em không tiếp cận được dịch vụ thực tế. Đây là cách tiếp cận đúng: quyền trẻ em phải thể hiện trong điều kiện sống và cơ hội hằng ngày, không chỉ trong cam kết.
Tầm nhìn đến năm 2045 mở rộng yêu cầu đó: mọi trẻ em được tiếp cận công bằng, chất lượng cao với y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, phúc lợi xã hội và các dịch vụ thiết yếu; đồng thời có khả năng thích ứng với xã hội số và hội nhập quốc tế. Chiến lược gắn phúc lợi trẻ em với chất lượng nguồn nhân lực và phát triển bền vững, nhưng thước đo trước hết vẫn phải là cuộc sống cụ thể của từng em.
Sức khỏe, giáo dục và bảo vệ phải đi cùng nhau
Trong chăm sóc trẻ em, các chỉ tiêu sức khỏe tạo ra những mốc có thể theo dõi: tỷ lệ tiêm chủng vaccine trong Chương trình tiêm chủng mở rộng cần đạt trên 95% vào năm 2030 và duy trì trên mức này đến năm 2035. Chiến lược cũng đặt mục tiêu giảm tỷ suất tử vong trẻ dưới một tuổi xuống dưới 10 trên 1.000 trẻ đẻ sống vào năm 2030, rồi dưới 8 vào năm 2035. Đây không chỉ là con số của ngành y tế; chúng liên quan đến khả năng tiếp cận dịch vụ sớm và đều, nhất là ở vùng khó khăn, vùng dân tộc thiểu số, biên giới và hải đảo.
Giáo dục cũng cần được nhìn như quyền tiếp cận liên tục, không chỉ là chỉ tiêu nhập học. Mục tiêu huy động trẻ đi học mẫu giáo là 97% vào năm 2030 và duy trì từ mức đó trở lên đến năm 2035. Các định hướng đi kèm gồm hỗ trợ trẻ đến trường, duy trì việc học, giảm bỏ học và bảo đảm giáo dục hòa nhập cho trẻ khuyết tật. Việc trang bị kỹ năng sống và kỹ năng số còn giúp trẻ chuẩn bị cho những rủi ro và yêu cầu của đời sống hiện đại.
Một môi trường an toàn cho trẻ phải bao gồm gia đình, trường học, cộng đồng và không gian mạng. Chiến lược đặt mục tiêu giảm tỷ lệ trẻ bị bạo lực, xâm hại tình dục ít nhất 5% mỗi năm đến năm 2030; đồng thời hướng tới giảm lao động trẻ em và tử vong do tai nạn thương tích. Đến năm 2030, 100% trẻ có hoàn cảnh đặc biệt cần được hỗ trợ, can thiệp và tiếp cận dịch vụ phù hợp. Nếu các chỉ tiêu này được thực hiện nghiêm, chính sách sẽ chuyển trọng tâm từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa và hỗ trợ đúng lúc.
Phụ huynh nên theo dõi điều gì khi triển khai?
Phụ huynh nên theo dõi trước hết việc dịch vụ có đến được với trẻ hay không: lịch khám sức khỏe định kỳ, các đợt khám sàng lọc miễn phí, cơ hội tiêm chủng và khả năng kết nối với dịch vụ y tế khi phát hiện vấn đề. Ở trường, cần quan sát việc hỗ trợ trẻ đến lớp, duy trì học tập, giáo dục hòa nhập và nội dung rèn kỹ năng sống, kỹ năng số. Mục tiêu quốc gia chỉ có giá trị khi gia đình biết nơi tiếp cận và trẻ không bị bỏ lại vì hoàn cảnh, khuyết tật hay khoảng cách địa lý.
An toàn cũng đòi hỏi phụ huynh chú ý đến cách trường học và địa phương phòng ngừa, tiếp nhận, xử lý phản ánh về bạo lực, xâm hại, bắt nạt và tai nạn. Chiến lược định hướng bảo vệ trẻ trên môi trường mạng trước nguy cơ lừa đảo, dụ dỗ, bóc lột và các rủi ro mới từ công nghệ số. Vì vậy, việc hướng dẫn trẻ sử dụng mạng an toàn nên đi cùng với kênh báo tin rõ ràng và phản hồi kịp thời, thay vì chỉ cấm đoán.
Năng lực của người chăm sóc cũng là một phần của kế hoạch: tỷ lệ cha mẹ, người chăm sóc được trang bị kiến thức và kỹ năng làm cha mẹ hướng tới 85% vào năm 2030 và 95% vào năm 2035. Một dấu mốc tổ chức đáng theo dõi là đến năm 2027, 100% xã, phường, đặc khu phải có người phụ trách công tác trẻ em và kênh tiếp nhận, kết nối, chuyển xử lý thông tin bảo vệ trẻ, gắn với Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Phụ huynh có thể hỏi địa phương về đầu mối này và cách liên hệ khi trẻ cần trợ giúp.
Kết quả phải được đo bằng trải nghiệm thật của trẻ
Các mục tiêu về tiêm chủng, đến trường, phòng ngừa bạo lực và điểm vui chơi tạo ra căn cứ để đánh giá tiến độ, nhưng không nên xem việc đạt tỷ lệ là đích cuối. Chẳng hạn, Chiến lược hướng tới việc 85% xã, phường, đặc khu có điểm sinh hoạt, vui chơi, giải trí dành cho trẻ vào năm 2030 và 90% vào năm 2035. Điều quan trọng là các điểm này có an toàn, dễ tiếp cận và đáp ứng nhu cầu của trẻ hay không.
Chiến lược đưa ra tám nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm để triển khai các mục tiêu. Điều phụ huynh cần đòi hỏi là thông tin minh bạch về tiến độ, dịch vụ có sẵn tại địa phương, cách phản ánh khi quyền của trẻ bị xâm phạm và kết quả xử lý. Chính sách cũng cần ưu tiên nguồn lực cho trẻ có hoàn cảnh đặc biệt và địa bàn khó khăn, thay vì để khoảng cách tiếp cận kéo dài.
Tóm lại, chiến lược đặt ra hướng đi đúng khi kết nối quyền trẻ em với chăm sóc sức khỏe, giáo dục, bảo vệ và cơ hội phát triển dài hạn. Thành công không nằm ở số lượng mục tiêu được công bố, mà ở việc trẻ thực sự được sống an toàn, học tập, vui chơi và nhận hỗ trợ phù hợp. Phụ huynh, nhà trường và địa phương cần cùng theo dõi những dấu hiệu cụ thể ấy để cam kết đến năm 2030 và tầm nhìn 2045 trở thành thay đổi có thể cảm nhận trong đời sống.
