Biện pháp mới không thể chỉ nhắm vào thí sinh
Giám sát thi cử là việc kiểm soát toàn bộ quá trình tổ chức kỳ thi, từ cách bố trí thí sinh, phân công cán bộ đến việc phát hiện và xử lý sai phạm, chứ không chỉ theo dõi hành vi trong phòng thi. Đây phải là nguyên tắc định hướng cho các điều chỉnh đang được cân nhắc trước kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2027. Tại hội nghị tổng kết kỳ thi năm 2026 và chuẩn bị cho năm sau, Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng yêu cầu xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm của tổ chức và cá nhân để ngăn vi phạm tái diễn. Sau sai phạm nghiêm trọng tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang rà soát, nghiên cứu sửa đổi quy chế. Động thái này cũng theo Chỉ thị 37/CT-TTg ban hành ngày 20-10-2026. Trộn thí sinh khác trường và lắp camera phòng thi là hướng đi đáng cân nhắc, nhưng sẽ thiếu hiệu quả nếu chỉ đặt thêm thiết bị mà bỏ qua trách nhiệm của người cầm cân nảy mực.
Camera ghi hình, nhưng không tự ngăn được sai phạm
Camera phòng thi có thể lưu lại diễn biến, cung cấp căn cứ để hậu kiểm và xác minh khi xuất hiện dấu hiệu bất thường hoặc có tố giác. Bộ cũng nghiên cứu dùng máy quét cầm tay, thiết bị kiểm tra an ninh để ngăn đưa vật dụng trái phép vào phòng thi. Những công cụ này hữu ích, nhưng không thể tự nhận diện mọi hành vi gian lận thi cử, càng không tự bảo đảm người xem dữ liệu sẽ xử lý vi phạm. Trộn thí sinh của nhiều trường tại cùng điểm thi có thể giảm cơ hội trao đổi bài giữa học sinh quen biết, song rủi ro vẫn còn ở các khâu như đánh số báo danh hay phân công giám thị. Vì vậy, cần quy định rõ ai quản lý dữ liệu, ai kiểm tra khi có bất thường và kết quả xác minh được xử lý ra sao. Nếu thiếu quy trình độc lập, camera dễ trở thành bằng chứng chỉ được mở ra sau khi sự việc đã xảy ra, thay vì một phần của cơ chế phòng ngừa.
Giám sát người tổ chức phải đi cùng giám sát thí sinh
Sai phạm tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang cho thấy nguy cơ không chỉ đến từ thí sinh mà còn có thể xuất phát từ người được giao tổ chức, coi thi và giám sát. Bởi vậy, giám sát tổ chức thi cần độc lập, có kiểm tra chéo và quy trình xử lý trách nhiệm rõ ràng. Việc không để giáo viên coi thi môn mình giảng dạy, hạn chế phân công thư ký thuộc trường có thí sinh dự thi và tăng cường giám sát chéo là những cách giảm xung đột lợi ích. Nhưng quy định chỉ có tác dụng khi cán bộ được lựa chọn, tập huấn kỹ và sai phạm bị xử lý nghiêm. Bộ cũng dự kiến tiếp tục siết quản lý cán bộ, huy động giảng viên đại học giám sát và phát huy vai trò xã hội qua công bố kết quả, phân tích phổ điểm. Việc trộn thí sinh trên diện rộng còn phải tính đến điều kiện đi lại: thí sinh ở nông thôn, miền núi có thể chịu thêm khó khăn và gia đình phát sinh chi phí đi lại, ăn ở.
Kết luận nên rõ ràng: camera và trộn thí sinh là lớp bảo vệ cần thiết, không phải lời bảo đảm rằng tiêu cực đã bị loại bỏ. Kỳ thi chỉ đáng tin khi người tổ chức cũng chịu giám sát, dữ liệu được dùng để xác minh, sai phạm được xử lý và trách nhiệm không dừng ở thí sinh.
