Quy hoạch lớn, nhưng đích đến còn ở phía trước
Quy hoạch sân bay Cần Thơ là kế hoạch phát triển hạ tầng cảng hàng không theo các mốc đến năm 2030 và tầm nhìn 2050, với mục tiêu mở rộng năng lực phục vụ hành khách, hàng hóa và hoạt động bay của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Cục Hàng không Việt Nam vừa trình Bộ Xây dựng xem xét, thẩm định và phê duyệt quy hoạch chi tiết này.
Theo đề xuất, tổng nhu cầu vốn đầu tư các công trình là khoảng 14.066 tỷ đồng: khoảng 4.373 tỷ đồng đến năm 2030 và 9.693 tỷ đồng trong giai đoạn tiếp theo đến năm 2050. Đây là quy mô đầu tư đáng kể, nhưng không nên hiểu con số ấy như cam kết rằng toàn bộ công trình sẽ sớm được xây dựng. Phần lớn vốn dự kiến nằm ở giai đoạn dài hạn, còn quy hoạch hiện vẫn phải qua thẩm định, phê duyệt và triển khai theo nhu cầu thực tế.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là sân bay được đầu tư bao nhiêu, mà là các hạng mục nào sẽ được làm trước và liệu nhu cầu khai thác có tăng đủ để biện minh cho bước mở rộng. Nâng cấp sân bay miền Tây chỉ đem lại hiệu quả nếu đầu tư đi cùng lượng khách, hàng hóa và mạng đường bay thực sự.
Công suất mục tiêu tăng, năng lực hiện tại cần được nhìn riêng
Theo quy hoạch, đến năm 2030, Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ tiếp tục là sân bay cấp 4E theo tiêu chuẩn ICAO và sân bay quân sự cấp II; mục tiêu khai thác là khoảng 2,5 triệu hành khách cùng 30.000 tấn hàng hóa mỗi năm. Đến năm 2050, sân bay vẫn giữ tiêu chuẩn 4E, còn công suất hành khách được nâng lên khoảng 4,5 triệu lượt và hàng hóa lên 70.000 tấn mỗi năm.
Đây là mục tiêu quy hoạch, không phải sản lượng đang đạt được. Nhà ga hiện hữu được đề xuất tiếp tục sử dụng đến năm 2030 với năng lực phục vụ khoảng 3 triệu hành khách mỗi năm; sau đó mới mở rộng để đáp ứng mức tối thiểu 4,5 triệu. Thực tế, sản lượng hành khách còn cách đáng kể so với công suất thiết kế và định hướng tương lai.
Khoảng cách ấy khiến cách đọc thận trọng trở nên cần thiết: công suất hành khách cao hơn tạo dư địa, nhưng bản thân nhà ga lớn hơn không bảo đảm có thêm chuyến bay hay khách đi lại. Quy hoạch chỉ có ý nghĩa khi năng lực mới được khai thác, thay vì trở thành công suất nhàn rỗi.
Mở rộng hạ tầng hàng không, chưa đề xuất đường băng thứ hai
Kế hoạch nâng cấp tập trung vào sân đỗ, nhà ga hành khách và các công trình phụ trợ. Đến năm 2030, sân đỗ dự kiến có 9 vị trí, gồm 6 vị trí cho tàu bay Code C và 3 vị trí Code E; đến năm 2050, con số dự kiến tăng lên 18, chia thành 10 vị trí Code C và 8 vị trí Code E. Đường cất hạ cánh hiện hữu dài 3.000 m được định hướng kéo dài lên 3.350 m khi phát sinh nhu cầu.
Quy hoạch cũng dành khoảng 38.370 m² đất cho khu nhà ga hàng hóa. Trước mắt, nhà ga tạm kết hợp bãi tập kết và kho hàng được tính toán đáp ứng khoảng 30.000 tấn mỗi năm; nhà ga công suất 70.000 tấn dự kiến đầu tư trong giai đoạn đến năm 2050.
Một đề xuất của thành phố về đường cất hạ cánh thứ hai đã được nghiên cứu, nhưng tư vấn kiến nghị duy trì một đường băng đến năm 2050 sau khi cân nhắc nhu cầu, hiệu quả sử dụng đất, chi phí và tác động môi trường. Đây là lựa chọn hợp lý nếu lưu lượng chưa đủ lớn: ưu tiên nâng cấp, khai thác tốt hạ tầng hiện có trước khi xây thêm công trình tốn kém.
Khoảng trống quốc tế là phép thử thực chất
Dù mang tên cảng hàng không quốc tế, Cần Thơ hiện chưa khai thác chuyến bay quốc tế: toàn bộ hành khách thông qua sân bay trong năm 2025 là khách nội địa. Đây là khoảng trống đáng chú ý hơn các chỉ tiêu công suất trên giấy, bởi kết nối quốc tế mới là một phần quan trọng để sân bay phát huy vai trò cửa ngõ của cả vùng.
Với hành khách, nâng cấp có thể tạo thêm lựa chọn và cải thiện khả năng phục vụ vào thời điểm cao điểm; với doanh nghiệp, năng lực hàng hóa lớn hơn có thể mở thêm dư địa vận chuyển. Nhưng những lợi ích ấy phụ thuộc vào việc phát triển mạng đường bay, thu hút hãng khai thác và tạo đủ nhu cầu thường xuyên. Nguồn tư liệu cũng nhấn mạnh yêu cầu khai thác hiệu quả công suất hiện hữu và tăng cường kết nối hàng không cho Đồng bằng sông Cửu Long.
Kết luận, đề xuất đầu tư 14.066 tỷ đồng đặt ra một lộ trình mở rộng rõ ràng: 2,5 triệu hành khách và 30.000 tấn hàng hóa vào năm 2030, hướng tới 4,5 triệu hành khách và 70.000 tấn vào năm 2050. Tuy nhiên, quy hoạch chưa đồng nghĩa với năng lực hiện tại, càng không tự tạo ra chuyến bay quốc tế. Giá trị của dự án sẽ được quyết định bởi khả năng biến hạ tầng mới thành kết nối và nhu cầu khai thác thực.
