Chống ngập TP.HCM: Bài toán khoa học bị làm khó bởi cách tiếp cận
Chống ngập TP.HCM là tổng hợp các giải pháp khoa học và quy hoạch đô thị nhằm kiểm soát lũ lụt, tổ chức hệ thống thoát nước và không gian cho nước, để các trận mưa lớn và triều cường không còn biến đường phố thành sông, đồng thời bảo vệ đời sống, kinh tế và cấu trúc phát triển đô thị lâu dài của thành phố. Muốn bàn nghiêm túc về chống ngập TP.HCM, phải thừa nhận một thực tế: bài toán không khó về mặt khoa học, nhưng đang bị làm khó bởi tư duy quản lý và cách tổ chức bộ máy. Kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn nhấn mạnh, nếu nhìn từ góc độ khoa học, chống ngập không hề khó; cái khó là cách tiếp cận đơn phương, giao gần như toàn bộ trách nhiệm cho ngành xây dựng.
159 điểm ngập và yêu cầu quy hoạch đô thị khoa học
Điểm mạnh nhất trong loạt đề xuất lần này là cách tiếp cận chống ngập TP.HCM bằng dữ liệu và quy hoạch đô thị khoa học, thay vì chỉ thêm cống và đê. Tiến sĩ Phạm Viết Thuận đề nghị thành phố tổ chức đo vẽ, xác định bình đồ tại 159 điểm ngập để tính toán cao độ, hướng dòng chảy và khả năng thoát nước của từng khu vực. Đây không phải chi tiết kỹ thuật thuần túy, mà là nền tảng để thiết kế hệ thống cống, kênh thoát nước và hồ sinh thái đồng bộ, được số hóa và dùng làm chuẩn cho mọi dự án hạ tầng sau này. Theo ông Thuận, nếu không có tư duy lưu trữ và thoát nước, chỉ xây công trình chống ngập thì thành phố sẽ mãi chạy theo sự cố, thay vì kiểm soát lũ lụt một cách chủ động.
Không gian cho nước: Chìa khóa thay đổi tư duy chống ngập
Thông điệp quan trọng nhất từ các chuyên gia là: muốn đô thị không ngập, phải dành đủ không gian cho nước. Điều này đi ngược lại quán tính bê tông hóa đang chi phối nhiều dự án phát triển. Kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn cho rằng chống ngập TP.HCM không thể chỉ trông chờ vào hệ thống thoát nước hay đê bao; thành phố phải bảo vệ không gian thoát nước tự nhiên, kiểm soát bê tông hóa và bố trí các khu vực trữ nước ngay trong cấu trúc quy hoạch. Các dự án đô thị không thể chỉ tối đa hóa lợi nhuận mà bỏ qua quỹ đất cho hồ điều tiết, công viên, không gian thấm nước. Nếu diện tích tự nhiên dành cho nước bị thu hẹp, áp lực lên hệ thống thoát nước tăng vọt, và mọi khoản đầu tư cống, kênh sẽ luôn bị quá tải mỗi khi mưa lớn.
Thiết kế hệ thống thoát nước với kịch bản mưa cực đoan
Một điểm yếu cố hữu trong cách kiểm soát lũ lụt hiện nay là tư duy thiết kế theo điều kiện “trung bình”, trong khi thực tế khí hậu ngày càng cực đoan. Ông Ngô Viết Nam Sơn lưu ý, nếu lấy lượng mưa 100 mm làm cơ sở thiết kế, thì vẫn phải tính đến những kịch bản mưa lớn hơn gấp nhiều lần để bảo đảm hệ thống thoát nước còn dư địa ứng phó. Nói cách khác, không gian cho nước – từ cống, kênh, hồ sinh thái đến công viên và không gian ngầm – phải được thiết kế với biên độ an toàn, không chỉ đủ dùng cho hiện tại. Đáng chú ý, ông Sơn đề xuất xem không gian ngầm như một phần của hạ tầng chống ngập, thay vì chỉ dành cho giao thông hoặc thương mại. Nếu làm được, thành phố sẽ chuyển từ thế bị động vá víu sang thế chủ động kiểm soát rủi ro.
Đa ngành, đa cực: Chống ngập gắn với mô hình phát triển đô thị
Điểm chung trong các đề xuất là yêu cầu phối hợp đa ngành và gắn chống ngập với mô hình phát triển đô thị. Sáng 16/10, tại hội thảo về đầu tư hạ tầng đồng bộ, ông Ngô Viết Nam Sơn khẳng định chống ngập phải có sự tham gia của nhiều sở, ngành, chính quyền địa phương và nhà đầu tư, chứ không thể là nhiệm vụ riêng của Sở Xây dựng. Ông nhấn mạnh đây là bài toán khoa học có thể giải quyết nếu có quy hoạch phù hợp và sự phối hợp đa ngành, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Trong khi đó, thành phố đang triển khai các dự án kiểm soát triều và hệ thống thoát nước, đặt mục tiêu đến năm 2050 giải quyết 50 điểm ngập lớn. Câu hỏi không còn là “có làm hay không”, mà là “làm theo tư duy cũ hay dám chuyển sang quy hoạch đô thị khoa học, coi nước là một thành phần cấu trúc của đô thị”.
