Một nhà máy ở Lào, nguồn điện dành cho Việt Nam
Điện gió Monsoon là dự án điện gió trên bờ tại tỉnh Sekong, miền nam Lào, được xây dựng để bán điện xuyên biên giới cho Việt Nam qua hệ thống truyền tải chuyên dụng. Sau 14 năm triển khai, nhà máy bắt đầu vận hành thương mại vào tháng 8/2025 với công suất 600 MW.
Quy mô ấy khiến Monsoon không chỉ là một nhà máy mới trong danh mục nguồn điện của khu vực. Với 133 tuabin trên cao nguyên Dak Cheung, dự án trở thành trang trại điện gió trên bờ lớn nhất Đông Nam Á; toàn bộ điện sản xuất được bán cho Việt Nam. Đây là bước chuyển đáng chú ý: Lào có tiềm năng năng lượng tái tạo dồi dào nhưng thị trường nội địa hạn chế, còn Việt Nam cần thêm nguồn cung. Monsoon biến sự bổ sung đó thành một quan hệ mua bán điện có hạ tầng riêng, thay vì chỉ là ý tưởng hợp tác khu vực.
Đường dây là phần không thể thiếu của dự án
Điện Lào về Việt Nam không thể chỉ dựa vào tuabin và hợp đồng; cần có tuyến truyền tải nối nơi phát điện với lưới trong nước. Dự án gắn với đường dây 500 kV Monsoon – Thạnh Mỹ, đưa điện qua biên giới và kết nối vào hệ thống Việt Nam. Hợp đồng mua bán điện kéo dài 25 năm với EVN tạo nền tảng thương mại dài hạn cho dự án.
Điểm đáng chú ý là công suất truyền tải của đường dây được nêu ở mức 2.000–2.500 MW, cao hơn nhiều so với công suất 600 MW của riêng Monsoon; năng lực này có thể tạo dư địa cho nhập khẩu điện từ Lào trong tương lai. Vì thế, giá trị của dự án không dừng ở lượng điện hiện tại. Tuyến kết nối còn là hạ tầng để mở rộng trao đổi điện xuyên biên giới, dù việc sử dụng hết khả năng đó sẽ phụ thuộc vào nguồn điện mới, thỏa thuận mua bán và nhu cầu của hệ thống.
Vì sao Việt Nam cần thêm nguồn nhập khẩu
Monsoon đi vào hoạt động khi Việt Nam cần đa dạng hóa nguồn cung để theo kịp tăng trưởng kinh tế và sản xuất công nghiệp. Năm 2023, hạn hán làm giảm sản lượng thủy điện và góp phần gây thiếu điện nghiêm trọng; đến tháng 9/2026, Chính phủ tiếp tục cảnh báo nguy cơ thiếu điện từ năm sau do một số dự án nguồn chậm tiến độ trong khi nhu cầu vẫn tăng. Bối cảnh này cho thấy nhập khẩu không còn chỉ là phương án bổ trợ khi khẩn cấp.
Xuất khẩu điện Lào đem lại lợi ích hai chiều: Việt Nam tiếp cận thêm nguồn tái tạo, còn Lào có một ngành xuất khẩu mới bên cạnh thủy điện. Dự kiến đến năm 2030, điện nhập khẩu từ Lào có thể chiếm gần 10% tổng công suất lắp đặt của Việt Nam. Tuy nhiên, con số này là dự báo, không phải bảo đảm về lượng điện thực tế luôn sẵn có. Gió biến động theo điều kiện tự nhiên, còn khả năng tiếp nhận phụ thuộc vào lưới và cân đối cung cầu. Monsoon giúp đa dạng hóa nguồn, nhưng không thể thay thế việc phát triển nguồn điện trong nước.
Từ dự án đơn lẻ đến mạng lưới khu vực
Monsoon cũng là phép thử thực tế cho ý tưởng kết nối lưới điện ASEAN: một dự án tái tạo xuyên biên giới chỉ thành hình khi có sự phối hợp giữa nhà đầu tư, chính phủ, bên mua điện và đơn vị truyền tải. Trải nghiệm này có ý nghĩa lớn hơn một nhà máy đơn lẻ, bởi khu vực đang tìm cách bổ sung năng lượng sạch và giảm lệ thuộc vào thủy điện.
Bước tiếp theo có thể làm thay đổi quy mô hợp tác. Tổng giám đốc Monsoon Wind cho biết doanh nghiệp dự kiến nâng công suất thêm 1.000 MW và đang tìm cách để một phần sản lượng tăng thêm được dùng ngay tại Lào, thay vì chỉ xuất khẩu. Hướng đi đó hợp lý hơn một mô hình chỉ phục vụ thị trường bên ngoài: nguồn điện có thể đáp ứng nhu cầu trong nước, đồng thời tiếp tục bán phần dư cho láng giềng nếu hạ tầng và thỏa thuận cho phép.
Monsoon vì thế đáng chú ý không chỉ bởi công suất 600 MW, mà bởi cách dự án nối nguồn tái tạo của Lào với nhu cầu điện của Việt Nam. Đây là nguồn bổ sung hữu ích, nhưng hiệu quả lâu dài sẽ phụ thuộc vào độ tin cậy của lưới, khả năng điều phối và tiến độ các dự án tiếp theo. Nếu các điều kiện ấy được đáp ứng, điện gió xuyên biên giới có thể trở thành một phần thực chất hơn trong an ninh năng lượng khu vực.
