Tăng trưởng đã có, bài toán là chuyển đà thành sức bật
Ngành công thương miền Trung – Tây Nguyên là mạng lưới hoạt động sản xuất, thương mại và lưu thông hàng hóa tại 11 tỉnh, thành, có vai trò thúc đẩy GRDP, việc làm và ổn định nguồn cung trong toàn vùng. Sáng 10/11, Bộ Công Thương và UBND tỉnh Quảng Ngãi tổ chức Hội nghị ngành Công Thương khu vực lần thứ XII; lãnh đạo hai bên cùng chủ trì để rà soát nhiệm vụ còn lại của năm 2026 và xác định trở ngại cần tháo gỡ cho năm tới.
Đây không phải cuộc họp chỉ để ghi nhận thành tích. Khu vực đang theo đuổi mục tiêu tăng trưởng hai con số, nên giữ nhịp sản xuất và cải thiện khả năng tiêu thụ phải đi cùng nhau. Trong 10 tháng, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng trên 10% tại 9/11 địa phương; Hà Tĩnh dẫn đầu với 42,17%. Cùng kỳ, bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 17,7%, thị trường nhìn chung ổn định và hàng thiết yếu được bảo đảm. Những kết quả đó tạo nền, nhưng không tự động giải quyết các chi phí và bất cập đang làm doanh nghiệp khó mở rộng.
Ngành công thương có sức nặng với tăng trưởng GRDP vì kết nối nhà máy với nguyên liệu, lao động, đầu ra và nguồn thu ngân sách. Dự kiến cả năm 2026, IIP tại hầu hết địa phương tăng từ 10,2% đến 21,5%; thách thức là biến sản lượng tăng thành năng lực cạnh tranh bền vững, thay vì chỉ dựa vào một vài điểm sáng.
Sáu điểm nghẽn cho thấy vấn đề nằm dọc cả chuỗi cung ứng
Đại diện các sở công thương của 11 tỉnh, thành đã thảo luận các trở ngại cản trở phát triển. Từ thực tiễn thương mại điện tử, Quảng Ngãi nêu sáu điểm nghẽn: thiếu nhân lực số; chi phí logistics cao; kết nối miền núi, vùng xa chưa đồng đều; dữ liệu và cách thống kê thiếu thống nhất; chất lượng, bao bì, truy xuất và năng lực cung ứng chưa đồng đều; khó xác minh người bán và xử lý vi phạm trên nền tảng.
Danh sách này cho thấy nút thắt không nằm riêng ở giao thông. Hàng hóa có thể khó đi vì thiếu kho vận, nhưng cũng có thể khó bán vì chưa đạt chuẩn, thiếu thông tin truy xuất hoặc không đủ nhân lực vận hành kênh số. Nếu mỗi địa phương xử lý riêng, doanh nghiệp phải đối mặt với quy trình, dữ liệu và tiêu chuẩn phân mảnh; lợi thế của quy mô vùng sẽ bị đánh mất.
Quảng Ngãi đề xuất liên kết vùng dựa trên dữ liệu dùng chung, chương trình xúc tiến, tiêu chuẩn sản phẩm và cách đo lường hiệu quả. Đề xuất này đáng chú ý vì nối các khâu từ nguồn cung, chuẩn hóa chất lượng và thông tin truy xuất đến phân phối trên sàn, website, mạng xã hội và tổ chức kho vận. Muốn gỡ điểm nghẽn, phối hợp phải tạo ra đầu mối, trách nhiệm và kết quả cụ thể, thay vì dừng ở cam kết chung.
Hạ tầng thương mại và logistics phải được quy hoạch như một mạng lưới
Định hướng của Bộ Công Thương đặt hạ tầng thương mại, logistics và thị trường nội địa trong một chỉnh thể. Bộ đang phối hợp nghiên cứu thay thế quy định về phát triển, quản lý chợ, trong đó vướng mắc đáng kể liên quan đến quản lý tài sản hạ tầng chợ; đồng thời nghiên cứu xây dựng luật riêng về hạ tầng thương mại. Đây là hướng xử lý cần thiết: chợ có đặc thù vận hành, không thể mặc nhiên quản lý như các loại tài sản công khác.
Với logistics miền Trung, cách tiếp cận không nên chỉ dồn vào cảng biển hay trung tâm cửa ngõ. Định hướng được nêu tại hội nghị là mở rộng mạng lưới tới nội địa, kho cảng cạn và kho lạnh, đồng thời kết nối vùng nguyên liệu, khu công nghiệp Tây Nguyên với cảng biển, cửa khẩu và hành lang kinh tế Đông – Tây. Một mạng lưới như vậy có thể giảm đứt gãy giữa nơi sản xuất và nơi tiêu thụ, nhất là với địa bàn miền núi.
Bộ cũng triển khai đề án mạng lưới hệ thống và trung tâm logistics trên cả nước, cùng việc xây dựng tiêu chí phân loại, phân hạng trung tâm. Với thị trường nội địa, phối hợp bảo đảm cân đối cung cầu, dự trữ hàng hóa, nguồn cung và kiểm soát thị trường cần gắn với thúc đẩy tiêu thụ hàng Việt Nam. Hạ tầng chỉ phát huy hiệu quả khi hàng hóa có nơi lưu trữ, đường đi thông suốt và kênh bán phù hợp.
Phối hợp phải chuyển từ kiến nghị sang việc làm đo được
Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái yêu cầu các địa phương xác định nhiệm vụ còn lại của năm 2026, chuẩn bị cho năm 2027 và tập trung tháo gỡ vướng mắc đang cản trở phát triển. Hướng đi đó hợp lý, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào cách phân công: địa phương cần chỉ rõ việc thuộc thẩm quyền nào, còn Bộ cần làm rõ đầu mối phối hợp, trách nhiệm và sản phẩm đầu ra. Nếu thiếu những điều này, các kiến nghị về dữ liệu, logistics hay tiêu chuẩn hàng hóa dễ tiếp tục nằm trên giấy.
Trước mắt, khu vực phải giữ nhịp sản xuất và hoàn thành tốt kế hoạch năm 2026, đồng thời chuẩn bị kế hoạch năm 2027 theo mục tiêu tăng trưởng và khả năng thực hiện của từng địa phương. Cùng với cải cách thủ tục và tháo gỡ khó khăn doanh nghiệp, cần duy trì xúc tiến thương mại, hỗ trợ công nghiệp chế biến, chế tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Đây là những việc nối trực tiếp mục tiêu công nghiệp với đầu ra thị trường.
Người dân cũng có thể cảm nhận kết quả qua nguồn hàng thiết yếu ổn định, mạng lưới bán hàng thuận tiện và việc làm được duy trì. Vì vậy, tăng tốc không thể chỉ đo bằng IIP hay mục tiêu tăng trưởng GRDP. Thước đo thuyết phục hơn là hàng hóa đi nhanh hơn, doanh nghiệp bớt vướng hơn và người sản xuất tiếp cận được thị trường. Muốn đạt điều đó, các tỉnh và Bộ Công Thương cần biến liên kết vùng thành cơ chế vận hành thường xuyên.
