Kỷ lục phản ánh sức bật của nền kinh tế
Kim ngạch xuất nhập khẩu là tổng giá trị hàng hóa được đưa ra khỏi và đưa vào một nền kinh tế trong một khoảng thời gian, qua đó cho thấy quy mô giao thương và mức độ gắn kết với thị trường quốc tế. Trong 10 tháng đầu năm 2026, con số này của Việt Nam ước đạt 1.010,6 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm trước và lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ USD. Đây là dấu mốc đáng chú ý, nhưng không nên xem quy mô lớn tự thân là thước đo đầy đủ cho sức khỏe thương mại. Điều quan trọng hơn là tăng trưởng có lan tỏa tới doanh nghiệp trong nước, tạo thêm giá trị trong nước và duy trì được khi nhu cầu bên ngoài biến động hay không. Dù vậy, tốc độ tăng hiện tại cho thấy hoạt động xuất nhập khẩu đang là một động lực rõ nét của nền kinh tế.
Riêng tháng 10, tổng kim ngạch ước đạt 122,2 tỷ USD, tăng 47,6% so với cùng kỳ. Xuất khẩu 10 tháng đạt 499 tỷ USD, tăng 27,4%; kết quả này tạo cơ sở để hướng tới mục tiêu tăng xuất khẩu cả năm 15–16%. Đà tăng không chỉ đến từ một khu vực: cả doanh nghiệp trong nước lẫn khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đều ghi nhận diễn biến tích cực. Tuy nhiên, hàng công nghiệp chế biến chiếm tới 87,4% kim ngạch xuất khẩu, một tỷ trọng vừa thể hiện năng lực sản xuất, vừa nhắc rằng chất lượng tăng trưởng còn phụ thuộc vào khả năng nâng phần giá trị do doanh nghiệp trong nước nắm giữ.
Động lực có thật, nhưng cán cân vẫn cần theo dõi
Thương mại Việt Nam tăng mạnh nhờ xuất khẩu đi lên ở nhiều thị trường lớn, gồm Trung Quốc, Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Hàn Quốc và ASEAN. Sự hiện diện tại nhiều thị trường giúp giảm rủi ro phụ thuộc vào một điểm đến, nhưng con số tăng trưởng không xóa được những sức ép về tiêu chuẩn, xuất xứ và phòng vệ thương mại. Cán cân cũng cho thấy bức tranh chưa hoàn toàn thuận chiều: tháng 10 ước xuất siêu 6,8 tỷ USD, là tháng thứ hai liên tiếp xuất siêu, song lũy kế 10 tháng vẫn nhập siêu khoảng 12,7 tỷ USD. Vì vậy, kỷ lục quy mô nên được nhìn cùng chất lượng nhập khẩu: nguyên liệu và thiết bị phục vụ sản xuất có thể hỗ trợ xuất khẩu, nhưng năng lực tạo giá trị trong nước mới quyết định mức độ bền vững.
Triển vọng chạm mốc 1.200 tỷ USD trong năm 2026 hấp dẫn, song không thể coi là kết quả mặc định từ nhịp tăng hiện tại. Mốc này đòi hỏi hoạt động sản xuất, đơn hàng và lưu chuyển hàng hóa tiếp tục duy trì sức bật trong những tháng còn lại. Nguồn tin thứ hai nêu định hướng hướng tới mốc 1.200 tỷ USD, nhưng không cung cấp cơ sở tính toán hay kịch bản chi tiết. Do đó, đây nên được xem là triển vọng cần kiểm chứng, thay vì lời khẳng định chắc chắn. Thước đo đáng quan tâm không chỉ là tổng kim ngạch cuối năm, mà còn là khả năng biến giao thương tăng nhanh thành năng lực sản xuất có chiều sâu và sức chống chịu tốt hơn.
Bài toán tiếp theo là nâng chất lượng tăng trưởng
Trong quý IV, Bộ Công Thương xác định ưu tiên đẩy mạnh xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và nâng cao năng lực tuân thủ. Đây là hướng đi thiết thực: khai thác các hiệp định thương mại tự do, mở rộng thị trường mới và giúp doanh nghiệp ứng phó với rào cản thuế quan, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc cũng như quy định xuất xứ. Với nông sản, mở rộng xuất khẩu chính ngạch, chuẩn hóa vùng trồng và cơ sở đóng gói, cùng đầu tư hạ tầng logistics lạnh, có thể cải thiện khả năng tiếp cận thị trường. Những việc này ít tạo ra tiêu đề hào nhoáng hơn một kỷ lục kim ngạch, nhưng quyết định liệu doanh nghiệp có giữ được đơn hàng và xây dựng thương hiệu lâu dài.
Bộ Công Thương đang xây dựng dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Định hướng này đặt đúng vấn đề cốt lõi: tăng vai trò của doanh nghiệp nội địa, nâng tỷ trọng hàng chế biến và gia tăng hàm lượng công nghệ trong xuất khẩu. Nếu thương mại chỉ mở rộng về lượng mà giá trị tạo ra trong nước không tăng tương xứng, kỷ lục sẽ khó chuyển thành nền tảng phát triển vững chắc. Vì thế, triển vọng tiến tới mốc 1.200 tỷ USD đáng kỳ vọng, nhưng thành công thực chất phải được đo bằng năng suất, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn và mức độ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Kết luận: vượt mốc 1.000 tỷ USD là thành tựu lớn và xác nhận vai trò của xuất nhập khẩu đối với tăng trưởng kinh tế. Nhưng đích đến đáng theo đuổi không chỉ là một con số cao hơn. Muốn đà tăng tiếp tục có ý nghĩa, Việt Nam cần đa dạng hóa thị trường, nâng năng lực tuân thủ và tăng phần giá trị do doanh nghiệp trong nước tạo ra. Khi những nền tảng ấy mạnh lên, triển vọng chạm mốc 1.200 tỷ USD mới đi cùng chất lượng tăng trưởng tốt hơn.
