Mốc nghìn tỷ USD phản ánh sức bật, không chỉ quy mô
Xuất nhập khẩu Việt Nam là hoạt động mua bán hàng hóa qua biên giới, trong đó kim ngạch cộng gộp phản ánh quy mô giao thương chứ không đồng nghĩa với giá trị sản xuất trong nước. Trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch đạt 1.010,6 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ; riêng tháng 10 đạt 122,2 tỷ USD, tăng 47,6%. Đây là bước tiến đáng kể, nhưng con số tổng hợp cần được đọc cùng cơ cấu và cán cân thương mại: nhập siêu lũy kế vẫn khoảng 12,7 tỷ USD. Vì vậy, điểm đáng chú ý không chỉ là Việt Nam đã vượt ngưỡng nghìn tỷ USD, mà là liệu đà giao thương có chuyển thành năng lực xuất khẩu bền hơn hay không. Mốc này cho thấy thương mại đang tăng tốc, nhưng chưa tự nó chứng minh giá trị gia tăng nội địa cũng tăng tương ứng.
Chế biến dẫn dắt, nhiều thị trường cùng đóng góp
Động lực trực tiếp nằm ở xuất khẩu: 10 tháng đạt 499 tỷ USD, tăng 27,4% so với cùng kỳ, cao hơn đáng kể mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15–16% đặt ra cho cả năm 2026. Nhóm công nghiệp chế biến chiếm 87,4% tổng kim ngạch xuất khẩu, cho thấy sản xuất chế tạo là trụ cột của đà tăng. Kết quả ghi nhận ở cả khu vực trong nước lẫn doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, dù số liệu tổng hợp chưa cho biết mức đóng góp cụ thể của từng khu vực. Về thị trường xuất khẩu, Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU, Hàn Quốc và ASEAN đều tăng trưởng tích cực. Sự đồng đều này là điểm tựa tốt hơn việc dựa vào một điểm đến duy nhất; tuy nhiên, để đà tăng có sức chống chịu, doanh nghiệp cần mở rộng khách hàng và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của từng thị trường.
Xuất siêu tháng chưa xóa được khoảng hụt lũy kế
Tháng 10 xuất siêu khoảng 6,8 tỷ USD, nối tiếp tháng xuất siêu trước đó, nhưng cán cân 10 tháng vẫn nhập siêu khoảng 12,7 tỷ USD. Sự trái chiều này nhắc rằng một tháng thuận lợi chưa đủ để kết luận cán cân đã chuyển bền vững. Nhập khẩu có thể song hành với mở rộng sản xuất, nhưng dữ liệu được cung cấp không phân tách mục đích nhập khẩu; điều rõ ràng là mục tiêu dài hạn đòi hỏi năng lực cung ứng trong nước mạnh hơn và giá trị xuất khẩu cao hơn. Bộ Công Thương đang xây dựng dự thảo chiến lược xuất nhập khẩu đến năm 2030, tầm nhìn 2045, trong bối cảnh cần duy trì tăng trưởng và phát triển theo chiều sâu. Đây là thời điểm phù hợp để đánh giá thành công không chỉ bằng tổng kim ngạch, mà còn bằng khả năng cải thiện cán cân và tăng vai trò của doanh nghiệp nội địa.
Giữ nhịp tăng cần đa dạng hóa và nâng hàm lượng công nghệ
Trong quý IV/2026, Bộ Công Thương xác định ưu tiên đẩy mạnh xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và nâng cao năng lực tuân thủ. Theo dự thảo chiến lược, giai đoạn 2026–2030 đặt mục tiêu xuất khẩu tăng bình quân 15–16% mỗi năm, nhập khẩu tăng 12–13%; đến năm 2045, Việt Nam hướng tới nhóm 10 nước có kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu lớn nhất thế giới. Các mục tiêu này tham vọng, nên nền tảng quyết định sẽ là chất lượng tăng trưởng: tăng tỷ trọng hàng chế biến sâu, công nghệ cao và doanh nghiệp trong nước, đồng thời tránh tập trung quá mức vào vài thị trường. Dự thảo cũng định hướng nâng tỷ trọng xuất khẩu sang Nam Á, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh lên khoảng 10% vào năm 2030, rồi khoảng 15% vào năm 2045. Vượt mốc nghìn tỷ USD là dấu mốc mạnh; giữ được đà tăng mới là phép thử thực sự.
