Kiểm tra liên ngành trên phạm vi cả nước
Văn bằng hai tiếng Anh là bằng cử nhân ngành Ngôn ngữ Anh dành cho người đã có bằng đại học, được đào tạo qua các hình thức như chính quy, vừa làm vừa học hoặc từ xa. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ phối hợp với Cục An ninh chính trị nội bộ (A03), Bộ Công an kiểm tra hoạt động đào tạo văn bằng hai ngành này theo phương thức từ xa trên phạm vi cả nước.
Thông tin được Thứ trưởng Lê Quân triển khai tại cuộc họp về quản lý đào tạo văn bằng thứ hai, đào tạo từ xa ngành Ngôn ngữ Anh và chứng chỉ ngoại ngữ chiều 4/11. Vụ Giáo dục Đại học được giao chủ trì kiểm tra chuyên đề, phối hợp với A03 từ khâu chuẩn bị đến quá trình thực hiện. Đây là tín hiệu cần thiết: khi chương trình mở rộng nhanh, quản lý không thể chỉ dựa vào số liệu tuyển sinh hay cam kết của cơ sở đào tạo. Kiểm tra thực tế mới có thể làm rõ liệu năng lực giảng dạy, học liệu và đánh giá có theo kịp quy mô hay không.
Quy mô tăng nhanh, áp lực bảo đảm chất lượng
Số liệu cho thấy tốc độ mở rộng đã đủ lớn để đòi hỏi giám sát chặt hơn. Người học văn bằng hai ngành Ngôn ngữ Anh theo hình thức chính quy và vừa làm vừa học tăng từ 10.613 người năm 2023 lên 17.113 người năm 2025, tăng 61,2%; quy mô đào tạo từ xa cùng ngành tăng 60,5%, từ 32.489 lên 52.129 người.
Trong năm 2026, các cơ sở đăng ký 38.224 chỉ tiêu đào tạo từ xa, 5.810 chỉ tiêu văn bằng hai chính quy và 6.534 chỉ tiêu vừa làm vừa học. Đây là chỉ tiêu đăng ký, không đồng nghĩa toàn bộ chỗ học đã được tuyển đủ, nhưng quy mô kế hoạch vẫn đặt ra câu hỏi đáng kể về năng lực thực thi. Bộ cần đối chiếu số người học với đội ngũ giảng viên, học liệu số, hệ thống quản lý học tập, điều kiện thực hành và cách đánh giá đủ bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết.
Tăng trưởng tự nó không chứng minh chất lượng thấp. Tuy nhiên, nếu năng lực tổ chức không tăng tương ứng, bằng cấp có nguy cơ không phản ánh đúng năng lực người học.
Người học cần chuẩn đầu ra thực chất
Đợt kiểm tra có ý nghĩa trực tiếp với người học: bằng cấp chỉ có giá trị khi kiến thức và kỹ năng đạt chuẩn, không chỉ khi hoàn tất học phần. Bộ yêu cầu các cơ sở bảo đảm chuẩn đầu ra thực chất, kiểm soát khối lượng học tập, phương thức tổ chức đào tạo và hoạt động kiểm tra, đánh giá. Thứ trưởng Lê Quân nhấn mạnh người học chỉ được cấp bằng cử nhân ngành Ngôn ngữ Anh sau khi có chứng chỉ xác nhận đạt trình độ C1.
Với văn bằng thứ hai, việc công nhận hoặc chuyển đổi tín chỉ từ chương trình đã học cần có căn cứ cho từng người học và vẫn phải bảo đảm chuẩn đầu ra. Đây là điểm quan trọng trong quản lý giáo dục: linh hoạt về lộ trình không nên biến thành lối tắt làm giảm yêu cầu năng lực. Người học cũng cần được thông tin rõ về điều kiện hoàn thành chương trình và cách đánh giá, thay vì chỉ dựa vào lời giới thiệu tuyển sinh.
Bộ cho biết phản ánh của báo chí và dư luận đã nêu những bất cập trong đào tạo văn bằng hai, đặc biệt ở ngành Ngôn ngữ Anh tại một số cơ sở, ảnh hưởng đến uy tín và chất lượng giáo dục đại học.
Từ kiểm tra đến chuẩn hóa đào tạo
Bước tiếp theo là rà soát dữ liệu, chọn một số cơ sở để kiểm tra điểm và triển khai kiểm tra đào tạo từ xa trên toàn quốc; những hạn chế phát hiện sẽ được chấn chỉnh. Vụ Giáo dục Đại học cũng được giao phối hợp với Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin xây dựng thông tư về chuẩn nền tảng đào tạo từ xa. Những việc này cần được xem là một chuỗi quản lý liên tục, không phải chiến dịch ngắn hạn: kiểm tra chỉ tạo tác động nếu kết quả dẫn tới yêu cầu khắc phục rõ ràng và được theo dõi.
Bộ cũng định hướng xây dựng chuẩn chương trình ngành Ngôn ngữ Anh và thống nhất chuẩn đầu ra giữa các hình thức đào tạo; đề xuất năng lực ngoại ngữ tối thiểu bậc 5, tương đương C1, được đưa ra để nghiên cứu. Riêng hoạt động thi chứng chỉ, các đơn vị đang tổ chức theo quy chế cũ được tiếp tục thi và cấp chứng chỉ đến hết ngày 31/12; từ ngày 1/1, việc tổ chức thi chuyển sang Thông tư 09/2026/TT-BGDĐT.
Kết luận, kiểm tra liên ngành là bước đúng lúc trước đà tăng mạnh của văn bằng hai tiếng Anh và đào tạo từ xa. Nhưng hiệu quả cuối cùng không nằm ở số cơ sở được kiểm tra; nó nằm ở việc chuẩn đầu ra được thực thi, bất cập được sửa và người học nhận được tấm bằng phản ánh đúng năng lực.
