Kiểm tra liên ngành trên phạm vi cả nước
Văn bằng hai tiếng Anh là chương trình đại học dành cho người đã có bằng ở một ngành hoặc trình độ khác, trong đó người học phải đáp ứng khối lượng đào tạo và chuẩn đầu ra của ngành Ngôn ngữ Anh. Chiều 4/11, Bộ GD&ĐT cho biết sẽ phối hợp với Cục An ninh chính trị nội bộ (A03), Bộ Công an kiểm tra hoạt động đào tạo văn bằng hai ngành này theo phương thức từ xa trên phạm vi cả nước. Đây là bước đi cần thiết: khi quy mô tuyển sinh mở rộng nhanh, việc chỉ dựa vào báo cáo của cơ sở đào tạo sẽ khó đủ để bảo đảm chương trình được tổ chức đúng quy định. Vụ Giáo dục Đại học được giao chủ trì kiểm tra chuyên đề, rà soát dữ liệu, chọn một số cơ sở để kiểm tra điểm và chấn chỉnh các bất cập phát hiện được.
Tính chất liên ngành cũng đáng chú ý. Kiểm tra đào tạo không nên dừng ở hồ sơ tuyển sinh hay đề cương môn học; với chương trình từ xa, cơ quan quản lý cần đối chiếu quy mô người học với giảng viên, học liệu số, hệ thống quản lý học tập, việc xác thực danh tính và cách đánh giá năng lực. Nếu thiếu những mắt xích này, tấm bằng có thể đúng hình thức nhưng không phản ánh đúng năng lực.
Quy mô tăng nhanh đặt ra câu hỏi về năng lực tổ chức
Dữ liệu giáo dục đại học cho thấy tốc độ mở rộng đủ lớn để đòi hỏi giám sát sát sao. Số người học văn bằng hai Ngôn ngữ Anh theo hình thức chính quy và vừa làm vừa học tăng từ 10.613 người năm 2023 lên 17.113 người năm 2025, tương đương 61,2%; quy mô đào tạo từ xa cùng ngành tăng 60,5%, từ 32.489 lên 52.129 người. Năm 2026, các cơ sở đăng ký 38.224 chỉ tiêu từ xa, 5.810 chỉ tiêu văn bằng hai chính quy và 6.534 chỉ tiêu vừa làm vừa học.
Những con số này không tự chứng minh có sai phạm, nhưng chúng làm rõ câu hỏi quản lý: liệu đội ngũ giảng viên, học liệu, hệ thống học tập và điều kiện kiểm tra có tăng tương ứng với lượng người học hay không? Cơ quan chuyên môn đã đề xuất ưu tiên kiểm tra các trường có quy mô lớn hoặc tăng nhanh, đồng thời xây dựng chuẩn chương trình và áp dụng thống nhất chuẩn đầu ra giữa các hình thức đào tạo. Đó là hướng hợp lý; mở rộng cơ hội học tập chỉ có ý nghĩa khi năng lực tổ chức theo kịp.
Chặn học dồn, bảo đảm năng lực tiếng Anh thực chất
Đợt kiểm tra diễn ra sau khi Bộ GD&ĐT yêu cầu các trường rà soát, chấn chỉnh đào tạo văn bằng hai, trong bối cảnh có phản ánh về bất cập, nhất là ở ngành Ngôn ngữ Anh. Trọng tâm không chỉ là số tín chỉ trên giấy mà còn là việc công nhận, chuyển đổi tín chỉ có căn cứ cho từng người học và có giữ nguyên yêu cầu chất lượng hay không. Bộ yêu cầu quản lý chặt khối lượng đăng ký mỗi học kỳ; mức tối đa không vượt quá 3/2 khối lượng trung bình theo kế hoạch chuẩn, trừ trường hợp sinh viên có học lực từ loại khá trở lên, nhằm ngăn học dồn và học vượt trái quy định.
Với người học, điều này có thể khiến lộ trình hoàn thành bằng kéo dài hơn kỳ vọng, nhưng đó là đánh đổi cần thiết nếu cách học quá tải làm suy giảm chất lượng. Chuẩn đầu ra phải được đánh giá thực chất, thay vì xem việc hoàn tất học phần là đủ. Thứ trưởng Lê Quân nhấn mạnh người học chỉ được cấp bằng cử nhân Ngôn ngữ Anh sau khi có chứng chỉ xác nhận đạt trình độ C1.
Kiểm tra phải dẫn đến chuẩn chung và trách nhiệm rõ ràng
Sau rà soát dữ liệu và kiểm tra điểm, nhiệm vụ tiếp theo là hoàn thiện chuẩn chương trình đào tạo khối ngành ngôn ngữ, văn học và văn hóa nước ngoài, trong đó có Ngôn ngữ Anh; đồng thời xây dựng quy định về chuẩn nền tảng đào tạo từ xa. Việc chuẩn hóa cần bao quát cả cách dạy lẫn cách đánh giá, gồm năng lực nghe, nói, đọc, viết, thay vì chỉ đặt một ngưỡng đầu ra trên văn bản. Với chương trình từ xa, cơ sở đào tạo cũng cần chứng minh có hệ thống quản lý học tập, học liệu số, theo dõi tiến độ và lưu trữ dữ liệu dạy, học, đánh giá.
Kết luận, cuộc kiểm tra liên ngành là tín hiệu đúng lúc, nhưng kết quả không nên chỉ là danh sách cơ sở được kiểm tra hay một đợt chấn chỉnh ngắn hạn. Giá trị thật nằm ở chuẩn áp dụng thống nhất, xử lý minh bạch khi phát hiện sai phạm và bảo vệ người học khỏi một văn bằng không bảo đảm năng lực. Siết quản lý không nhằm hạn chế nhu cầu học văn bằng hai; đó là cách giữ cho tấm bằng có ý nghĩa.
