Kiểm tra diện rộng để chặn lỗ hổng chất lượng
Văn bằng hai ngành Ngôn ngữ Anh là chương trình đại học dành cho người đã có bằng tốt nghiệp trước đó, với khối lượng học tập và chuẩn đầu ra phải được xác định theo quy định. Đây không phải con đường rút gọn để nhận thêm bằng, nên đợt kiểm tra trên cả nước là bước cần thiết để bảo vệ giá trị học thuật và quyền lợi người học. Chiều 4/11, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân thông tin Bộ sẽ phối hợp Cục An ninh chính trị nội bộ (A03), Bộ Công an kiểm tra đào tạo văn bằng hai ngành này, trọng tâm là phương thức từ xa. Vụ Giáo dục Đại học được giao chủ trì, rà soát dữ liệu, chọn một số cơ sở kiểm tra điểm và triển khai kiểm tra đào tạo từ xa trên phạm vi cả nước.
Quy mô tăng nhanh khiến việc giám sát không thể chỉ dừng ở hồ sơ tuyển sinh. Số người học văn bằng hai theo hình thức chính quy và vừa làm vừa học tăng từ 10.613 năm 2023 lên 17.113 năm 2025, tương đương 61,2%; quy mô đào tạo từ xa tăng 60,5%, từ 32.489 lên 52.129 người. Khi số người học và cơ sở cùng mở rộng, câu hỏi quan trọng là trường có đủ giảng viên, học liệu, hệ thống quản lý và năng lực đánh giá hay không.
Nhắm vào năng lực đào tạo, quản lý học tập và gian lận
Đợt rà soát xuất phát từ phản ánh rằng hoạt động đào tạo văn bằng hai ở một số cơ sở còn bất cập, đặc biệt với ngành Ngôn ngữ Anh, gây lo ngại về chất lượng và uy tín giáo dục đại học. Trọng tâm vì thế phải là kiểm tra thực chất: đối chiếu quy mô tuyển sinh với đội ngũ giảng viên, học liệu số, hệ thống quản lý học tập, điều kiện thực hành và việc đánh giá đủ bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết. Với đào tạo từ xa, cơ sở cần có LMS, học liệu số, cơ chế xác thực danh tính, theo dõi tiến độ và lưu trữ dữ liệu học tập, giảng dạy, đánh giá.
Bộ cũng yêu cầu rà soát chương trình, siết quản lý khối lượng học tập và xử lý nghiêm hành vi gian lận. Chương trình đại học phải bảo đảm tối thiểu 120 tín chỉ; việc đăng ký học phần cần được kiểm soát để ngăn học dồn, học vượt trái quy định. Đây là điểm không thể xem nhẹ: nếu trường cho phép rút ngắn lộ trình mà không bảo đảm chuẩn đầu ra, tấm bằng có thể mất ý nghĩa đối với cả người học lẫn đơn vị tuyển dụng.
Người học cần kiểm tra căn cứ cấp bằng
Với người học, điều đáng quan tâm không chỉ là tên trường hay hình thức học, mà là tính hợp lệ của toàn bộ quá trình đào tạo. Việc công nhận, chuyển đổi tín chỉ hoặc miễn học phần từ chương trình đã học phải có căn cứ cho từng cá nhân, được đối sánh với nội dung, khối lượng học tập và chuẩn đầu ra; không thể dùng cơ chế miễn trừ để hạ yêu cầu chất lượng. Người học văn bằng hai tiếng Anh nên lưu lại hồ sơ tuyển sinh, quyết định công nhận tín chỉ, kết quả học tập và minh chứng đánh giá để có thể xác nhận lộ trình của mình.
Chuẩn đầu ra cũng cần được thực hiện đồng đều giữa các hình thức đào tạo. Thứ trưởng Lê Quân nhấn mạnh người học chỉ được cấp bằng cử nhân Ngôn ngữ Anh sau khi có chứng chỉ xác nhận đạt trình độ C1. Vì vậy, người học nên chủ động hỏi rõ yêu cầu ngoại ngữ, cách tổ chức thi và chứng chỉ được chấp nhận, thay vì mặc định rằng hoàn thành học phần là đủ điều kiện tốt nghiệp.
Kiểm tra phải đi cùng chuẩn chung và hậu kiểm
Kiểm tra chỉ tạo chuyển biến nếu kết quả dẫn tới chuẩn hóa và giám sát tiếp tục. Bộ GD&ĐT giao Vụ Giáo dục Đại học sớm hoàn thiện, trình ban hành chuẩn chương trình đào tạo khối ngành ngôn ngữ, văn học và văn hóa nước ngoài, trong đó có Ngôn ngữ Anh; đồng thời phối hợp xây dựng thông tư về chuẩn nền tảng đào tạo từ xa. Việc chuẩn hóa sẽ giúp người học có căn cứ so sánh chất lượng giữa các phương thức, còn cơ quan quản lý có tiêu chí rõ để phát hiện cơ sở không đủ năng lực.
Cùng với kiểm tra trường, cần hậu kiểm nghiêm việc tổ chức đánh giá năng lực ngoại ngữ, từ hạ tầng và dữ liệu giám sát đến ngân hàng câu hỏi, nhằm giữ tính khách quan của kết quả. Mở rộng cơ hội học văn bằng hai là nhu cầu chính đáng, nhưng tăng quy mô không thể thay thế bảo đảm chất lượng. Đợt kiểm tra toàn quốc vì thế nên được xem là phép thử về trách nhiệm của cơ sở đào tạo và cũng là lời nhắc người học phải xác minh lộ trình, chuẩn đầu ra, căn cứ chuyển đổi tín chỉ trước khi đặt niềm tin vào một văn bằng.
