Điện hóa xe buýt cần đi cùng đổi mới cả hệ thống
Giao thông xanh là cách tổ chức đi lại giúp giảm phát thải và ô nhiễm bằng phương tiện năng lượng sạch, vận tải công cộng thuận tiện và hạ tầng kết nối đồng bộ. Theo kế hoạch giai đoạn 2026–2030, TP.HCM phấn đấu đến năm 2027 có 100% xe buýt nội thành sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Đó là một mốc tham vọng, nhưng số lượng xe được thay thế không thể là thước đo duy nhất: nếu xe buýt khó tiếp cận, thiếu kết nối hoặc vận hành bất tiện, người dân vẫn có thể chọn xe cá nhân.
Áp lực giảm phát thải và cải thiện chất lượng không khí khiến việc chuyển đổi không thể trì hoãn, trong khi Hà Nội còn đối mặt với mật độ phương tiện cá nhân tăng, ùn tắc và ô nhiễm không khí. Vì vậy, điện hóa xe buýt chỉ phát huy tác dụng khi gắn với mạng lưới giao thông công cộng đủ dễ dùng. Đây là điểm cần nhìn khi so sánh hai đô thị: TP.HCM đặt mốc sớm cho xe buýt nội đô, còn Hà Nội đặt mục tiêu chuyển đổi dài hơn nhưng đồng thời triển khai nhiều giải pháp bổ trợ.
TP.HCM chọn mốc 2027 và đặt trọng tâm vào kết nối
Kế hoạch của TP.HCM đặt mục tiêu trước năm 2030 chuyển toàn bộ xe buýt và taxi trên địa bàn sang điện hoặc năng lượng xanh. Thành phố cũng muốn vận tải hành khách công cộng đáp ứng 15–20% nhu cầu đi lại vào năm 2030. Những chỉ tiêu này cho thấy đổi xe và thu hút hành khách phải tiến hành song song; nếu chỉ thay động cơ mà không làm dịch vụ hấp dẫn hơn, mục tiêu giảm sử dụng phương tiện cá nhân sẽ khó đạt.
Một hướng đi thiết thực là kết nối xe buýt với metro số 1, các tuyến đường sắt đô thị tiếp theo, xe buýt theo nhu cầu, xe buýt đường thủy và xe đạp công cộng. Thành phố hướng tới để người dân tiếp cận phương tiện công cộng trong khoảng đi bộ 300–500 m. Ứng dụng MultiGo, vé điện tử liên thông và vé định danh qua căn cước công dân hoặc VNeID cũng có thể giảm rào cản sử dụng. Bởi vậy, lời hứa về xe buýt điện cần được đánh giá cùng chất lượng hành trình từ nhà đến điểm dừng, chứ không chỉ qua tỷ lệ phương tiện sạch.
Kế hoạch còn dự kiến sơ kết vào quý II/2028 và tổng kết vào quý IV/2030 để đánh giá kết quả, nhân rộng giải pháp hiệu quả. Các mốc rà soát này quan trọng: chúng giúp đối chiếu tiến độ chuyển đổi với mức độ người dân thực sự chuyển sang đi phương tiện công cộng.
Hà Nội đặt mốc 2030, mở rộng giải pháp ngoài xe buýt
Theo Kế hoạch số 149/KH-UBND ngày 28/5/2025, Hà Nội đặt mục tiêu chậm nhất năm 2030 chuyển 100% xe buýt chạy xăng, dầu diesel sang xe buýt điện và năng lượng xanh; khu vực đô thị trung tâm cũng nằm trong lộ trình chuyển đổi. So với mốc 2027 của TP.HCM cho xe buýt nội thành, đích của Hà Nội muộn hơn. Tuy nhiên, cách tiếp cận của Thủ đô đáng chú ý ở việc đặt chuyển đổi phương tiện trong một chương trình rộng hơn nhằm giảm phát thải và cải thiện không khí.
Hà Nội chú trọng trạm sạc, trạm bảo dưỡng, điểm đỗ và hệ thống quản lý xe điện, đồng thời yêu cầu mở rộng mạng lưới gắn với điều chỉnh luồng tuyến, đường sắt đô thị và các điểm trung chuyển. Thành phố cũng triển khai thí điểm vùng phát thải thấp tại phường Hoàn Kiếm từ ngày 1/7 đến hết ngày 31/12/2026, kết hợp tổ chức lại giao thông, phương tiện công cộng sạch, xe đạp công cộng và hạ tầng sạc, đổi pin.
Điểm đáng giá là Hà Nội không xem xe buýt điện như một dự án mua sắm phương tiện riêng lẻ. Hạ tầng và kết nối quyết định xe có thể hoạt động ổn định hay không, còn mạng lưới thuận tiện quyết định người dân có lựa chọn xe buýt thay cho xe cá nhân hay không. Trạm sạc vì thế phải đi cùng kế hoạch vận hành và phục vụ hành khách.
Thước đo cuối cùng là hành khách có đổi thói quen
Hai thành phố khác nhau về thời hạn, nhưng cùng đối mặt với một bài toán: điện hóa phương tiện chỉ là một phần của giao thông xanh. TP.HCM có lợi thế về mốc chuyển đổi nội thành sớm và mục tiêu tăng tỷ lệ đi lại bằng vận tải công cộng; Hà Nội cho thấy nỗ lực gắn xe buýt điện với trạm sạc, vùng phát thải thấp và những phương thức đi lại bổ trợ. Không nên xem lịch trình nào ấn tượng hơn nếu thiếu dữ liệu về tiến độ và chất lượng phục vụ.
Với hành khách, tiêu chí quyết định là xe đến đúng giờ, an toàn, dễ kết nối và có chi phí phù hợp; chính nguồn tư liệu về Hà Nội cũng xác định đây là những điều kiện để người dân tự nguyện chuyển sang xe buýt, đường sắt đô thị và phương tiện sạch. TP.HCM cần hiện thực hóa khoảng cách đi bộ thuận tiện và kết nối liên thông; Hà Nội cần bảo đảm mạng lưới sạc, bảo dưỡng và trung chuyển theo kịp tốc độ đổi xe. Hai lộ trình chỉ thành công khi xe buýt nội đô trở thành lựa chọn tiện dụng hằng ngày, không chỉ là phương tiện ít phát thải.
Kết luận, mốc 2027 của TP.HCM tạo áp lực thực hiện sớm, còn lộ trình đến 2030 của Hà Nội nhấn mạnh sự chuẩn bị đồng bộ. Cả hai cần công khai tiến độ, bảo đảm hạ tầng vận hành và cải thiện trải nghiệm đi lại. Khi xe buýt sạch, dễ tiếp cận và kết nối tốt, mục tiêu giảm phát thải mới có cơ hội chuyển thành thay đổi thật trong đô thị.
