Đà tăng trưởng giữa biến động
Xuất khẩu nông sản là hoạt động đưa các sản phẩm từ trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và thủy sản ra thị trường quốc tế, nơi tăng trưởng bền vững phụ thuộc vào chất lượng, giá trị gia tăng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn. Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam ước đạt 63,02 tỷ USD trong 10 tháng, tăng 8% so với cùng kỳ. Đây là kết quả đáng kể, nhưng điều đáng chú ý hơn là những nhóm hàng đang tạo lực kéo cho con số chung. Rau quả, thủy sản và sản phẩm chăn nuôi tăng nổi bật, trong khi một số mặt hàng chủ lực khác chịu sức ép về giá. Toàn ngành xuất siêu 18,91 tỷ USD, cho thấy đóng góp lớn vào nguồn thu ngoại tệ. Tuy nhiên, không nên xem tăng trưởng kim ngạch là đích đến: năng lực giữ chất lượng và giá trị mới quyết định đà tăng có bền hay không.
Rau quả là điểm sáng, sầu riêng dẫn nhịp
Trong bức tranh xuất khẩu rau quả, mức tăng gần 8,3 tỷ USD sau 10 tháng là tín hiệu nổi bật: kim ngạch tăng hơn 17% so với cùng kỳ, còn tháng 10 tiếp tục vượt ngưỡng 1 tỷ USD, đánh dấu tháng thứ tư liên tiếp duy trì kết quả này. Sầu riêng xuất khẩu là động lực chính, chứ không chỉ là một sản phẩm hưởng lợi theo mùa. Khi Tây Nguyên bước vào vụ thu hoạch chính, nguồn cung sầu riêng tươi và đông lạnh tăng, tạo lực đẩy mạnh cho xuất khẩu trong quý III. Riêng mặt hàng này đạt 2,37 tỷ USD trong quý, chiếm 65,7% giá trị xuất khẩu rau quả cùng kỳ tính theo quý. Nhưng tỷ trọng lớn cũng là lời nhắc về rủi ro tập trung: Trung Quốc chiếm gần 65% thị trường rau quả. Cơ hội mở rộng sang Hoa Kỳ, Hàn Quốc và các thị trường khác cần đi cùng kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và chế biến sâu.
Thủy sản và chăn nuôi bổ sung lực kéo
Thủy sản là trụ cột tăng trưởng kế tiếp, với kim ngạch xuất khẩu đạt 10,44 tỷ USD trong 10 tháng, tăng 11,7%. Sản phẩm chăn nuôi có quy mô nhỏ hơn nhiều nhưng tăng nhanh nhất trong các nhóm được nêu: đạt 642,7 triệu USD, tăng 25,1%. Hai kết quả này giúp đà xuất khẩu nông sản không phụ thuộc hoàn toàn vào trái cây. Trong khi đó, bức tranh không đồng đều: cà phê tăng về lượng nhưng giảm 5% về giá trị do giá bình quân đi xuống; gạo cũng giảm cả lượng lẫn kim ngạch. Bài học ở đây khá rõ: tăng sản lượng không đảm bảo doanh thu tăng tương ứng. Với xuất khẩu thủy sản và các nhóm hàng khác, mở rộng thị trường cần song hành với chế biến, bảo quản và tổ chức chuỗi cung ứng. Chỉ khi giữ được chất lượng từ vùng nguyên liệu tới lô hàng xuất khẩu, tăng trưởng mới bớt mong manh trước biến động giá và tiêu chuẩn nhập khẩu.
Từ bứt tốc mùa vụ đến tăng trưởng bền
Cơ hội trước mắt vẫn hiện hữu: nhu cầu nhập khẩu phục vụ lễ hội và dịp cuối năm trong tháng 11, tháng 12 được kỳ vọng tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp. Nhưng nếu chỉ dựa vào mùa vụ và một vài thị trường lớn, thành quả tăng trưởng sẽ dễ bị đảo chiều. Ngành cần chuyển trọng tâm từ tăng sản lượng sang nâng giá trị: mở rộng thị trường tiêu thụ, xây dựng liên kết từ vùng nguyên liệu đến chế biến, đồng thời đáp ứng nghiêm ngặt yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Đẩy mạnh chuyển đổi số và hoàn thành các cơ sở dữ liệu ngành trong năm 2026 cũng là phần việc cần theo sát, bởi dữ liệu đáng tin cậy giúp quản lý chất lượng và truy xuất rõ ràng hơn. Rau quả đã chứng minh khả năng tạo đột phá, còn thủy sản và chăn nuôi giúp mở rộng nền tăng trưởng. Kết luận không nằm ở việc đạt thêm một mốc kim ngạch, mà ở khả năng duy trì chất lượng, đa dạng hóa thị trường và biến lợi thế mùa vụ thành giá trị lâu dài.
