Tinh gọn trường kéo theo đổi cơ cấu nhân sự
Sắp xếp trường học là việc tổ chức lại các cơ sở giáo dục và đầu mối quản lý nhằm sử dụng nhân lực, cơ sở vật chất phù hợp hơn với quy mô và nhu cầu dạy học. Đây không thể chỉ là phép tính giảm số trường hay chức danh: kết quả phải được đo bằng việc trường mới vận hành ra sao và học sinh có được học tập thuận lợi hay không. Tại Đắk Lắk, sau khi phương án được phê duyệt, số cơ sở giáo dục công lập giảm từ 1.267 xuống 625, tức giảm 642 đầu mối, tương đương 50,7%. Cùng với đó, số cán bộ quản lý giáo dục giảm từ 2.834 xuống 1.967, bớt 867 người. Quy mô thay đổi như vậy tất yếu đòi hỏi xem xét lại cả số lượng lẫn cơ cấu nhân sự. Nếu chỉ gộp trường mà không tính năng lực quản trị và nhu cầu ở từng điểm dạy học, bộ máy gọn hơn có thể đồng nghĩa với áp lực lớn hơn lên người ở lại.
Từ phòng quản lý trở lại lớp học
Một hướng bố trí sau sắp xếp là chuyển cán bộ quản lý sang trực tiếp giảng dạy. Tại Đắk Lắk, 742 trong số 867 cán bộ quản lý giảm sau sắp xếp được chuyển sang làm giáo viên; trên phạm vi cả nước, gần 30.000 cán bộ quản lý giáo dục đã đảm nhiệm nhiệm vụ giảng dạy. Đây là nguồn bổ sung đáng kể, nhưng không nên mặc định ai từng làm quản lý cũng có thể lập tức lấp mọi vị trí còn thiếu. Trường hợp bà Ban Thị Kim Thái, từng là phó hiệu trưởng và tự nguyện trở lại giảng dạy sau hơn 10 năm làm quản lý, cho thấy việc chuyển đổi có thể là lựa chọn nghề nghiệp có ý nghĩa. Bà Nguyễn Thị Luyện, nguyên phó hiệu trưởng, được phân công dạy lớp 1 tại trường khác sau sáp nhập. Những ví dụ này gợi ra nguyên tắc đúng: cần xét chuyên môn, năng lực, nguyện vọng chính đáng và nhu cầu thực tế của trường, thay vì coi chuyển người là một thủ tục tinh giản.
Phân giáo viên theo lớp, môn và địa bàn
Bổ sung người chưa đồng nghĩa đã giải quyết thiếu giáo viên. Năm học 2026–2027, Đắk Lắk có 33.135 giáo viên nhưng vẫn thiếu hơn 2.168 người so với định mức. Thiếu thừa còn phân bố không đều giữa địa bàn, cấp học và môn học; vì vậy tổng biên chế toàn ngành không phản ánh chính xác lớp học nào đang cần người. Việc điều tiết cần dựa vào số lớp, quy mô học sinh, cơ cấu môn, thời lượng dạy và khoảng cách đi lại giữa các điểm trường, không chỉ dựa vào chỉ tiêu nhân sự. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã hướng dẫn địa phương điều chuyển, luân chuyển giáo viên giữa các địa bàn để khắc phục thiếu thừa cục bộ. Các giải pháp như dạy liên trường, mời giáo viên thỉnh giảng hoặc hợp đồng trong lúc chờ tuyển dụng có thể giúp lấp khoảng trống, nhưng cần tính đến thời gian đi lại và khả năng duy trì sinh hoạt chuyên môn. Phân công tốt phải bắt đầu từ nhu cầu lớp học cụ thể, không phải từ bảng tổng hợp nhân sự.
Rà soát trường mới phải tính cả điều kiện học tập
Sau khi nhập trường, bài toán không dừng ở sơ đồ lãnh đạo. Cần rà soát quy mô đơn vị mới, khả năng quản trị từng phân hiệu, cơ sở vật chất, tổ chức dạy học, an toàn và quyền học tập của học sinh. Một trường lớn hơn nhưng có nhiều điểm trường, điều kiện phòng học không đồng đều sẽ tạo thêm gánh nặng phối hợp thay vì tự động nâng chất lượng. Tác động dễ thấy nhất nằm ở trải nghiệm học sinh và giáo viên: nơi chưa có phòng máy, học sinh phải sang điểm trường chính để học Tin học; giáo viên dạy nhiều điểm phát sinh thêm thời gian đi lại, còn sinh hoạt tổ chuyên môn tập trung khó tổ chức. Vì vậy, rà soát cần đi cùng kế hoạch điều tiết giáo viên và đầu tư cơ sở vật chất, như yêu cầu ngành giáo dục Đắk Lắk tiếp tục phối hợp địa phương để trường hoạt động ổn định trong năm học 2026–2027 và các năm sau. Tinh gọn chỉ đáng giá khi học sinh ở mọi điểm trường có cơ hội học tập tương đương.
