Tự nguyện phải là quyền lựa chọn thực chất
Dạy thêm tự nguyện là hoạt động học ngoài chương trình chính khóa được tổ chức theo nhu cầu thực tế, để học sinh tự quyết định tham gia mà không chịu sức ép hay điều kiện bất hợp lý từ nhà trường. Đây không phải hình thức học bắt buộc được đổi tên thành lớp tăng cường. Nhu cầu củng cố kiến thức, phát triển năng lực và chuẩn bị cho kỳ thi là có thật; ở bậc THCS, THPT, mối quan tâm thường tăng vào những năm cuối cấp. Nhưng đáp ứng nhu cầu ấy không thể trở thành lý do gây áp lực cho học sinh và gia đình.
Quyết định số 56/2026/QĐ-UBND của UBND tỉnh, có hiệu lực từ ngày 1/6/2026, phân định trách nhiệm quản lý giữa ngành giáo dục, chính quyền cấp xã và cơ sở giáo dục; đồng thời quy định việc tổ chức, quản lý kinh phí, kiểm tra và xử lý vi phạm. Ý nghĩa của quy định nằm ở ranh giới rõ ràng: nhà trường có thể tổ chức hỗ trợ học tập, nhưng phải chứng minh hoạt động xuất phát từ nhu cầu người học, chứ không biến sự lo lắng của phụ huynh thành áp lực phải đăng ký.
Ba mô hình ở TPHCM không thể gắn với khoản đóng góp
Hướng dẫn do Sở GD&ĐT TPHCM ban hành ngày 4/11 yêu cầu các trường phổ thông công lập phân biệt giáo dục tăng cường với hoạt động giáo dục theo nhu cầu. Giáo dục tăng cường cung cấp kiến thức nền tảng, thực hành và trải nghiệm cho học sinh; kinh phí được bảo đảm từ dự toán chi thường xuyên và các nguồn hợp pháp khác. Trường không được chia thành khoản thu bình quân theo đầu học sinh hoặc đặt điều kiện đóng góp trường học để các em được tham gia. Đây là điểm bảo vệ quan trọng: hoạt động tăng cường dành cho học sinh không thể bị biến thành quyền lợi chỉ dành cho gia đình có khả năng đóng tiền.
Với hoạt động học theo nhu cầu, TPHCM hướng dẫn ba cách sắp xếp: bố trí khung giờ riêng ở trường phổ thông đại trà; tổ chức nhóm tự chọn theo nội dung tại trường có lớp học linh hoạt; và xếp thời khóa biểu riêng cho trường tiên tiến hội nhập hoặc lớp tích hợp thuộc diện hướng dẫn. Dù theo mô hình nào, việc đăng ký phải tự nguyện, không ép buộc, áp đặt hay gợi ý gây sức ép. Học sinh không đăng ký cần được bố trí thời gian đến, về phù hợp; nếu ở lại trường thì phải có hoạt động thích hợp và được giám sát an toàn.
Đăng ký tự nguyện khác với bị gây sức ép
Một tờ đăng ký chưa đủ chứng minh lựa chọn là tự nguyện nếu học sinh được ngầm báo rằng không tham gia sẽ bất lợi, hoặc phụ huynh bị gợi ý phải đóng góp để con được học. Quy định của TPHCM cấm cả việc đặt điều kiện đóng góp lẫn ép buộc, áp đặt hoặc gợi ý dưới bất kỳ hình thức nào. Nói cách khác, quyền học sinh không chỉ là quyền được ghi tên vào lớp, mà còn là quyền từ chối mà không bị phân biệt đối xử hay mất quyền tiếp cận hoạt động giáo dục tăng cường.
Khi hoạt động theo nhu cầu có thu tiền, trường phải lập dự toán chi tiết, công khai tài chính, không thu vượt mức quy định của UBND TPHCM và thực hiện miễn, giảm cho học sinh thuộc diện chính sách hoặc có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Kết quả tham gia cũng không được dùng thay cho kết quả học tập các môn và hoạt động trong chương trình phổ thông. Những giới hạn này giúp ngăn lớp tự chọn trở thành con đường học tập bắt buộc trên thực tế.
Công khai và giám sát mới biến quy định thành bảo vệ
Ở trường THCS Lê Quý Đôn, kinh phí ôn luyện giáo viên được lấy từ ngân sách nhà nước, không thu tiền phụ huynh; các câu lạc bộ học thuật, STEM, năng lực số, tiếng Anh và kỹ năng sống tổ chức buổi hai cũng không thu phí, học sinh tham gia theo năng lực, sở thích và nhu cầu đăng ký. Đây là ví dụ cho thấy hỗ trợ học tập có thể được tổ chức mà không đánh đồng cơ hội với đóng góp của gia đình.
Trước khi triển khai, trường phải khảo sát nhu cầu, rà soát nhân lực và cơ sở vật chất, rồi lập kế hoạch được hiệu trưởng phê duyệt. Kế hoạch phải niêm yết tại trường và đăng trên cổng thông tin điện tử ít nhất một tuần trước khi thực hiện, đồng thời gửi cơ quan quản lý trực tiếp giám sát. Riêng năm học 2026–2027, các trường phải rà soát, điều chỉnh kế hoạch đã ban hành để hạn chế xáo trộn giờ học và thời gian đưa đón. Chính quyền cấp phường cũng có thể lập đoàn kiểm tra và đường dây nóng tiếp nhận phản ánh; khi phát hiện vi phạm, trách nhiệm của người đứng đầu, giáo viên và các bên liên quan phải được làm rõ. Quy định chỉ có sức nặng khi gia đình được thông tin và có nơi phản ánh.
Lựa chọn phải đi kèm quyền từ chối
Các quy định không phủ nhận nhu cầu học thêm hay hoạt động chuyên sâu; chúng đặt trách nhiệm lên nhà trường để tổ chức minh bạch, đúng mục tiêu và không gây áp lực. Phụ huynh nên được cung cấp rõ nội dung, lịch học, cách tổ chức và kinh phí trước khi đăng ký; nhà trường không thể xem sự im lặng hoặc khoản đóng góp là sự đồng thuận. Khi học sinh được tham gia vì muốn học, và được từ chối mà không chịu bất lợi, dạy thêm tự nguyện mới đúng nghĩa.
Kết luận cần được giữ vững: hoạt động tăng cường không phải công cụ thu tiền bắt buộc, còn học theo nhu cầu phải bắt đầu từ lựa chọn thật của học sinh và gia đình. Công khai kế hoạch, giám sát thực hiện và xử lý vi phạm là điều kiện để bảo vệ quyền học sinh, chứ không phải thủ tục phụ trợ.
