Bạo lực học đường không dừng ở lỗi của một cá nhân
Bạo lực học đường là hành vi gây tổn hại thể chất hoặc tinh thần trong môi trường giáo dục, gồm cả bắt nạt, đe dọa và phát tán nội dung làm nhục người khác trên mạng. Những vụ học sinh đánh nhau, quay clip tung lên mạng, thậm chí hành hung giáo viên cho thấy đây không còn là những va chạm riêng lẻ; nhiều vụ chỉ được chú ý khi hậu quả đã nghiêm trọng. Quy trách nhiệm cho học sinh vi phạm là cần thiết, nhưng không đủ nếu những mâu thuẫn âm ỉ, dấu hiệu bị cô lập hay lời cầu cứu trước đó bị bỏ qua. Cách dạy đạo đức thiên về nhắc điều đúng, mà thiếu luyện tập cách làm điều đúng lúc tức giận hoặc chịu áp lực, cũng để lại khoảng trống. Vì vậy, mỗi vụ việc phải khiến nhà trường nhìn lại cả văn hóa ứng xử, quan hệ trong lớp và khả năng phát hiện sớm, chứ không khép lại bằng một hình thức phạt.
Mạng xã hội còn có thể đưa lời xúc phạm và hình ảnh bạo lực vượt khỏi lớp học, làm tổn thương kéo dài và xung đột leo thang. Khi người lớn chỉ vào cuộc sau lúc clip lan truyền, phòng ngừa đã thất bại trước khi quy trình xử lý bắt đầu. Kỷ luật học đường cần bảo vệ người bị hại và khôi phục an toàn, thay vì chỉ tạo ra một hồ sơ xử phạt.
Dạy kỹ năng ứng xử bằng thực hành thường xuyên
Học sinh không thể kiểm soát cảm xúc chỉ bằng lời nhắc “không được đánh nhau”. Các em cần được tập nhận diện cảm xúc, dừng lại khi căng thẳng, lắng nghe góc nhìn khác, giải quyết bất đồng không bạo lực và tìm người hỗ trợ khi gặp nguy cơ. Đây là kỹ năng ứng xử có thể rèn trong giờ sinh hoạt lớp, hoạt động trải nghiệm và qua cách người lớn xử lý xung đột thường ngày. Chương trình chuyên biệt nên giúp học sinh nhận ra bắt nạt trực tiếp lẫn trên mạng, hiểu hậu quả tâm lý và pháp lý, đồng thời biết lên tiếng an toàn khi thấy bạn bị đe dọa. Đại biểu Quốc hội Hoàng Văn Tuyên đề xuất nghiên cứu tổ chức tối thiểu một buổi mỗi tháng trong thời lượng sinh hoạt lớp và trải nghiệm hiện có, phù hợp từng cấp học, không tăng giờ học.
Một buổi học định kỳ chỉ có ý nghĩa nếu có mục tiêu rõ và được đánh giá bằng thay đổi trong nhận thức, hành vi và khả năng phòng ngừa của học sinh. Nội dung cũng cần tính đến áp lực học tập, khó khăn tâm lý, ảnh hưởng từ gia đình và mạng xã hội. Dạy ứng xử phải đi cùng môi trường để học sinh thực hành, không biến thành thêm một bài giảng đạo đức mà các em chỉ nghe rồi quên.
Phối hợp gia đình, trường học và xã hội để phát hiện sớm
Một cơ chế phối hợp chỉ hữu ích khi trách nhiệm được phân công cụ thể: ai tiếp nhận phản ánh, ai bảo vệ học sinh gặp nguy cơ, ai liên hệ gia đình và cơ quan liên quan. Nhà trường cần có kênh báo tin dễ dùng, bảo mật và phản hồi kịp thời để học sinh dám lên tiếng. Giáo viên, phụ huynh và bộ phận tư vấn tâm lý nên cùng theo dõi dấu hiệu như bị cô lập, đe dọa hoặc thay đổi tâm trạng; đừng đợi đến khi xảy ra hành hung mới tìm nguyên nhân. Người lớn cũng phải làm gương trong cách bất đồng: bình tĩnh, không hạ nhục và nhận trách nhiệm khi sai. Theo thông tin công bố ngày 4-11-2026, kế hoạch phối hợp bảo đảm an toàn trường học đã triển khai tại 34 tỉnh, thành phố; 95,66% cơ sở giáo dục đã ký thỏa thuận phối hợp với công an địa phương.
Những con số về thỏa thuận phối hợp chưa tự chứng minh học sinh được bảo vệ trên thực tế. Nhà trường phải cho thấy cảnh báo được tiếp nhận, người báo tin không bị trả đũa và hỗ trợ đến đúng lúc. Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết sẽ tiếp thu ý kiến của giáo viên, cơ sở giáo dục, phụ huynh và chuyên gia để rà soát, điều chỉnh quy định khi cần; cơ quan này cũng đang nghiên cứu đề xuất sửa đổi quy định về môi trường giáo dục an toàn và phòng, chống bạo lực.
Kỷ luật nghiêm, minh bạch và không bao che
Khi sự việc xảy ra, ưu tiên đầu tiên là chấm dứt hành vi, bảo đảm an toàn, sơ cứu và hỗ trợ người bị ảnh hưởng; sau đó thông báo, phối hợp với gia đình và cơ quan có thẩm quyền, đồng thời lưu giữ thông tin cần thiết. Nếu có dấu hiệu tội phạm, vụ việc phải được chuyển đến cơ quan chức năng, không được giấu nhẹm hay xử lý nội bộ. Hành vi bạo lực nghiêm trọng phải bị xử lý theo pháp luật; với học sinh vi phạm, kỷ luật cần đi kèm tư vấn, giám sát, giáo dục và ngăn tái phạm. Bao che, ép học sinh im lặng, trì hoãn báo cáo hoặc bỏ qua cảnh báo phải bị xử lý nghiêm. Cách làm minh bạch vừa bảo vệ người bị hại, vừa giúp cả cộng đồng trường học biết rằng quy tắc áp dụng cho tất cả.
Ngày 4-11-2026, Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Đoàn Trung Kiên cho biết Bộ đang phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và cơ sở giáo dục triển khai bốn nhóm giải pháp phòng ngừa bạo lực. Bộ cũng tiếp tục rà soát việc thực hiện quy định về khen thưởng, kỷ luật học sinh và nghiên cứu đề xuất sửa đổi quy định liên quan đến môi trường giáo dục an toàn. Nhưng quy trình hay văn bản mới chỉ có giá trị khi người đứng đầu chịu trách nhiệm về phòng ngừa, tiếp nhận thông tin và xử lý vụ việc trong phạm vi quản lý. Không bao che phải là nguyên tắc vận hành, không phải khẩu hiệu sau mỗi sự cố.
Kết luận: phòng ngừa phải bắt đầu trước khủng hoảng
Ngăn bạo lực học đường đòi hỏi ba việc đi cùng nhau: dạy kỹ năng ứng xử bằng thực hành, duy trì kỷ luật công bằng và xử lý mọi phản ánh theo quy trình minh bạch. Nhà trường không thể thay thế gia đình hay xã hội, nhưng phải là nơi phát hiện sớm, bảo vệ học sinh và chịu trách nhiệm rõ ràng khi cảnh báo bị bỏ qua. Hiệu quả không nên đo bằng số buổi tuyên truyền hay văn bản đã ký, mà bằng việc học sinh biết tự kiềm chế, tìm được trợ giúp và tin rằng người lớn sẽ hành động. Khi giáo dục hành vi đi liền với hỗ trợ tâm lý và kỷ luật không khoan nhượng với bạo lực, phòng ngừa mới trở thành công việc hằng ngày thay vì phản ứng muộn sau một clip gây phẫn nộ.
