An táng trang nghiêm, tiếp tục hành trình xác định danh tính
Hài cốt liệt sĩ chưa rõ danh tính là phần di cốt được tìm kiếm, quy tập nhưng chưa thể xác định người đã hy sinh, khiến việc an táng và đối chiếu với gia đình trở thành hai nhiệm vụ gắn liền. Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ thành phố Bắc Ninh phối hợp với các địa phương Lương Tài, Xuân Lương và Yên Thế tổ chức truy điệu, an táng bốn hài cốt chưa xác định được danh tính. Đây là cách tri ân cần thiết, nhưng nghi lễ không khép lại công việc: để các liệt sĩ có thể trở về với tên tuổi và thân nhân, cần tiếp tục tìm kiếm chứng cứ và xây dựng dữ liệu đối chiếu. Hai hướng việc diễn ra song song — an táng chu đáo và thu thập mẫu ADN — thể hiện trách nhiệm không chỉ tưởng niệm người đã khuất mà còn nỗ lực tìm lại danh tính cho từng người.
Những phần mộ được tìm thấy, nhưng không phải nơi nào cũng lấy được mẫu
Tình trạng hài cốt cho thấy vì sao việc xác định danh tính có thể kéo dài và cần nhiều nguồn dữ liệu. Tại Xuân Lương, lực lượng chức năng tìm thấy một mộ liệt sĩ, nhưng hài cốt đã hòa lẫn vào đất; chỉ thu được hai đoạn xương đùi để phục vụ giám định ADN. Tại Yên Thế, hai mộ được quy tập nhưng hài cốt đã hóa thành lớp đất màu nâu đen, không thể lấy mẫu. Một phần mộ khác tại khu vực Bãi Gừng, phường Lương Tài, được an táng sau hơn 70 năm. Theo thông tin xác minh và người dân cung cấp, một chiến sĩ hy sinh ngày 5/2/1952 trong cuộc càn quét của thực dân Pháp; gia đình ông Đoàn Văn Mạnh cùng người dân địa phương đã chăm sóc, hương khói phần mộ nhiều năm. Những trường hợp này cho thấy quy tập và nhận diện không phải lúc nào cũng tiến triển cùng tốc độ.
Hơn 3.200 thân nhân tham gia đợt lấy mẫu ADN thứ hai
Trong khi một số hài cốt không còn vật liệu phù hợp để xét nghiệm, mẫu từ thân nhân có thể tạo thêm cơ sở đối chiếu. Theo Công an thành phố Bắc Ninh, hơn 3.200 thân nhân liệt sĩ chưa rõ thông tin đăng ký lấy mẫu ADN trong đợt 2; thành phố bố trí 15 trạm tại các xã, phường. Người tham gia chủ yếu là thân nhân theo họ ngoại, gồm mẹ đẻ, anh chị em cùng mẹ, bà ngoại và một số nhánh con cháu bên ngoại của liệt sĩ. Cán bộ xác thực định danh và đối chiếu quan hệ với liệt sĩ trước khi tiếp nhận mẫu. Đây không chỉ là một thủ tục hành chính: mẫu sinh phẩm của người thân góp phần xây dựng dữ liệu để tìm kiếm và xác định danh tính hài cốt chưa rõ thông tin. Mẫu ADN không tự giải quyết mọi trường hợp, nhưng có thể mở thêm hướng đối chiếu khi di cốt đã phân hủy hoặc thiếu hồ sơ.
Lịch lấy mẫu và việc gia đình cần chuẩn bị
Đợt lấy mẫu được tổ chức theo lịch từ ngày 29/10 đến 2/11: ngày 29/10 tại Lục Ngạn, Tân Yên, Kinh Bắc; ngày 30/10 tại Lục Nam, Hiệp Hòa, Quế Võ; ngày 31/10 tại Lạng Giang, Hợp Thịnh, Thuận Thành; ngày 1/11 tại Bắc Giang, Từ Sơn, Nhân Thắng; và ngày 2/11 tại Việt Yên, Tiên Du, Lương Tài. Thân nhân cần mang thẻ căn cước, giấy mời cùng thông tin liên quan đến liệt sĩ và người lấy mẫu. Với người đau yếu, bệnh tật hoặc khó đi lại, các tổ lưu động có thể đến tận nhà. Cách tổ chức này giảm trở ngại cho gia đình, nhưng việc đối chiếu vẫn đòi hỏi thông tin quan hệ chính xác. Các gia đình thuộc diện rà soát nên theo dõi thông báo từ công an xã, phường để đến đúng thời gian và địa điểm. Thu thập mẫu bài bản là bước thiết thực để nối dữ liệu thân nhân với những hài cốt đang chờ được gọi tên.
Tri ân phải đi cùng nỗ lực tìm lại tên tuổi
Truy điệu, an táng thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”; lấy mẫu ADN giúp biến lòng tri ân thành thêm một phương thức tìm kiếm và xác minh. Bắc Ninh triển khai đợt thu nhận mẫu lần thứ hai để phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ chưa rõ thông tin, đồng thời góp phần thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm. Giá trị của việc làm này nằm ở sự kết nối: hài cốt được chăm sóc trang nghiêm, còn dữ liệu thân nhân được tập hợp để hỗ trợ đối chiếu. Không phải mẫu nào cũng lập tức đưa đến kết quả, nhất là khi di cốt đã hòa vào đất hoặc không thể lấy mẫu; vì vậy, việc rà soát, xác thực và duy trì phối hợp với gia đình vẫn rất quan trọng. An táng là sự tưởng nhớ xứng đáng, nhưng hành trình chỉ trọn vẹn hơn khi từng liệt sĩ có cơ hội được xác định danh tính và trở về với gia đình, quê hương.
