Công nghệ chỉ có ý nghĩa khi bớt việc cho người dân
Ba mô hình dịch vụ số TP.HCM là các giải pháp ứng dụng nền tảng số và dữ liệu để kết nối giao thông công cộng, giảm giấy tờ hộ tịch và hỗ trợ gia đình làm thủ tục khai tử tại nhà. Sáng 28/10, UBND TP.HCM ra mắt các mô hình tại phường Bến Thành, hưởng ứng Ngày Công dân số Việt Nam và đặt mục tiêu nâng chất lượng phục vụ bằng công nghệ. Điểm đáng chú ý không nằm ở số lượng nền tảng mới, mà ở việc mỗi mô hình nhắm vào một vướng mắc cụ thể: tra cứu, mua vé; nộp giấy tờ lặp lại; hoặc phải tự xoay xở thủ tục trong lúc gia đình có tang. Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Minh Huy Vũ nhấn mạnh chuyển đổi số phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, mang lại tiện ích cụ thể. Đây là phép thử đúng đắn: người dân cần cảm nhận được thời gian và công sức tiết kiệm, không chỉ nghe thêm một lời hứa về hiện đại hóa.
Một nền tảng giao thông, nhiều chặng đi lại
Mô hình kết nối giao thông công cộng đưa thông tin metro và xe buýt lên nền tảng tập trung trên VNeID. Người dân có thể tra cứu lộ trình, dùng thông tin định danh điện tử để mua vé và tích hợp vé điện tử, hướng tới một loại vé dùng chung cho nhiều phương tiện. Lợi ích thực tế là giảm việc phải tìm thông tin ở nhiều nơi và mở ra hành trình nối tiếp giữa các phương tiện thuận tiện hơn. Thành phố cũng định hướng kết nối metro, xe buýt với taxi, xe công nghệ và vận tải du lịch liên tỉnh, từng bước mở rộng hệ sinh thái ra vùng Đông Nam Bộ. Tuy nhiên, tiện ích sẽ chỉ thành hình nếu dữ liệu tuyến đường, khả năng thanh toán và trải nghiệm sử dụng được phối hợp nhất quán giữa các đơn vị. Vì vậy, khả năng mở rộng và điều chỉnh theo nhu cầu người dùng quan trọng không kém việc đưa chức năng lên ứng dụng.
Dữ liệu hộ tịch giúp giảm giấy tờ lặp lại
Mô hình liên thông dữ liệu hộ tịch tập trung vào giấy chứng sinh và giấy báo tử: thông tin được kết nối trực tiếp về kho dữ liệu dùng chung để công chức tư pháp-hộ tịch khai thác, đối soát, hạn chế yêu cầu người dân nộp bản giấy. Thí điểm được triển khai tại bốn bệnh viện: Chợ Rẫy, Từ Dũ, Hùng Vương và Ung Bướu. Đây là thay đổi thiết thực bởi người dân không còn phải làm trung gian chuyển những thông tin mà cơ quan công quyền và cơ sở y tế đã có. Thành phố dự kiến mở rộng kết nối, đồng bộ dữ liệu tại các cơ sở y tế sau ngày 1/11/2026. Nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào độ chính xác và tính cập nhật của dữ liệu cũng như số cơ sở tham gia. Nếu kết nối chỉ dừng ở vài điểm, người dân vẫn có thể gặp lại yêu cầu giấy tờ ở nơi chưa được liên thông.
Khai tử tại nhà: hỗ trợ đúng lúc, đúng hoàn cảnh
Mô hình tổ phản ứng nhanh nghĩa tình kết nối Tổng đài 1022 để hỗ trợ đăng ký khai tử tại nhà. Khi được liên hệ, lực lượng chức năng xác minh và đến tận nhà hỗ trợ thủ tục cấp giấy chứng tử, liên thông xóa đăng ký thường trú trực tuyến, đồng thời hỗ trợ hậu sự nếu gia đình có nhu cầu. Cách làm này đặc biệt có ý nghĩa với gia đình người bệnh giai đoạn cuối muốn đưa người thân về nhà, bởi thủ tục được đưa đến nơi cần hỗ trợ thay vì buộc người nhà đi lại giữa lúc tang gia. Thành phố cho biết 168 địa phương đã lập tổ phản ứng nhanh nghĩa tình, hỗ trợ cấp giấy chứng tử cho 1.247 trường hợp. Con số cho thấy nhu cầu không nhỏ; đồng thời đặt ra yêu cầu duy trì lực lượng, phối hợp thủ tục và truyền thông để người dân biết cách gọi hỗ trợ. Chính quyền chỉ thật sự gần dân khi dịch vụ đến đúng nơi, đúng thời điểm và đúng nhu cầu.
Thước đo là mức độ phiền hà giảm đi
Ba mô hình cho thấy chuyển đổi số TP.HCM đang hướng từ số hóa quy trình sang giải quyết tình huống cụ thể của người dân: đi lại, hoàn tất giấy tờ và lo hậu sự. Thành phố chủ trương lấy mức độ hài lòng làm căn cứ đánh giá hoạt động của cán bộ, đơn vị và địa phương; người dân cũng được khuyến khích góp ý để các mô hình được hoàn thiện. Cách tiếp cận này hợp lý, nhưng kết quả không thể chỉ tính bằng số ứng dụng hay dữ liệu được kết nối. Cần xem người dân có bớt phải khai lại thông tin, đi lại ít hơn và nhận hỗ trợ kịp thời hay không. Nếu các cơ quan phối hợp tốt, ba mô hình có thể biến dịch vụ công từ việc người dân phải tìm đến đúng quầy thành sự hỗ trợ chủ động, phù hợp với hoàn cảnh. Đó mới là giá trị đáng kỳ vọng của dịch vụ số TP.HCM.
