Kiểm tra giáo dục sẽ có thêm lựa chọn trực tuyến
Kiểm tra chuyên ngành giáo dục là hoạt động cơ quan có thẩm quyền xem xét việc chấp hành quy định trong lĩnh vực giáo dục, theo quy trình và hình thức phù hợp với đối tượng, nội dung kiểm tra. Hướng đi mới không phải thay toàn bộ việc kiểm tra tại chỗ bằng công nghệ, mà mở thêm lựa chọn để cơ quan quản lý giám sát linh hoạt hơn. Ngày 29/10, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết đang lấy ý kiến về dự thảo Thông tư quy định quy trình kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực giáo dục. Dự thảo đề xuất kiểm tra trực tiếp, kiểm tra trực tuyến, kiểm tra từ xa dựa trên dữ liệu điện tử hoặc phối hợp nhiều phương thức. Đây là bước cần thiết để cụ thể hóa Nghị định 217/2025/NĐ-CP ngày 5/8/2025 và hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động kiểm tra trong ngành. Điểm đáng chú ý là phương thức số chỉ được ưu tiên khi hồ sơ và hệ thống dữ liệu đủ tin cậy, chứ không mặc nhiên phù hợp với mọi đơn vị.
Dữ liệu điện tử quyết định mức độ kiểm tra từ xa
Dự thảo đặt chất lượng dữ liệu vào trung tâm của kiểm tra trực tuyến: hình thức này được ưu tiên với đơn vị có hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và hồ sơ điện tử đầy đủ, chính xác, có thể khai thác và đáp ứng yêu cầu kiểm tra. Cách làm ấy có lý: nếu hồ sơ đáng tin và truy xuất được, cơ quan quản lý có thể rà soát mà không phải tổ chức mọi cuộc kiểm tra tại cơ sở. Nhưng dữ liệu số không tự bảo đảm tính xác thực. Khi chọn phương thức, cơ quan kiểm tra phải cân nhắc tính chất, nội dung, đối tượng, mức độ rủi ro và điều kiện thực tế. Nếu gặp trở ngại kỹ thuật, đơn vị không cung cấp hồ sơ hoặc giải trình không đầy đủ, trưởng đoàn có thể báo cáo để người ra quyết định xem xét chuyển sang kiểm tra trực tiếp. Vì vậy, quy định triển khai cần làm rõ cách xác minh dữ liệu, ghi nhận dấu vết truy cập và xử lý sai lệch, thay vì coi việc gửi hồ sơ điện tử là đủ.
Lịch kiểm tra phải tránh gây xáo trộn năm học
Với nhà trường, giá trị của đổi mới không chỉ nằm ở việc giảm đi lại; kiểm tra còn phải diễn ra đúng lúc và không làm gián đoạn dạy học. Dự thảo hạn chế bố trí kiểm tra vào tháng 1, tháng 5, tháng 6 và tháng 12 để giảm ảnh hưởng đến tiến độ năm học và các kỳ thi, nhưng vẫn cho phép ngoại lệ khi kiểm tra kỳ thi, cuộc thi, khi có dấu hiệu vi phạm hoặc theo yêu cầu của người có thẩm quyền. Trưởng đoàn phải thông báo bằng văn bản chậm nhất 3 ngày làm việc trước ngày công bố quyết định kiểm tra; với hình thức trực tuyến, thời gian và phương thức thực hiện cần được thông báo và thống nhất với đơn vị. Những mốc này tạo dự liệu cho cơ sở giáo dục, song việc thống nhất cách thức không nên làm giảm khả năng kiểm tra độc lập. Kế hoạch của Bộ phải gửi Thanh tra Chính phủ trong 10 ngày làm việc kể từ ngày ban hành; kế hoạch của chính quyền cấp tỉnh, cấp xã gửi Thanh tra tỉnh để xử lý trùng lặp.
Quy trình sau kiểm tra cần khép kín trách nhiệm
Kiểm tra chỉ có ích khi phát hiện được vấn đề và buộc các bên khắc phục, vì thế khâu sau kiểm tra quan trọng không kém lựa chọn trực tuyến hay trực tiếp. Dự thảo nêu thời hạn hoàn thiện báo cáo kết quả và văn bản yêu cầu chấn chỉnh là 30 ngày kể từ khi kết thúc thời hạn kiểm tra; trường hợp phức tạp, thời gian không quá 45 ngày. Trong 10 ngày làm việc từ khi nhận báo cáo, người ra quyết định xem xét ban hành yêu cầu chấn chỉnh, khắc phục nếu có. Đơn vị được kiểm tra phải báo cáo bằng văn bản kết quả thực hiện trong thời hạn được yêu cầu; cơ quan có thẩm quyền quyết định kết thúc hoặc tiếp tục theo dõi, đôn đốc. Dự thảo đang được lấy ý kiến, nên các quy định cuối cùng cần bảo đảm tiêu chí chọn phương thức minh bạch, cách xử lý sự cố kỹ thuật rõ ràng và trách nhiệm bảo vệ, đối chiếu dữ liệu. Nếu thiếu những điểm ấy, kiểm tra trực tuyến có thể nhanh hơn nhưng chưa chắc đáng tin hơn.
