Rà soát nhân sự, không chỉ đối chiếu con số
Giáo viên nước ngoài tại cơ sở giáo dục là người lao động nước ngoài được tuyển dụng để giảng dạy và phải làm việc đúng nội dung ghi trong giấy phép lao động, gồm địa điểm, vị trí công việc và thời hạn. Trên cơ sở rà soát danh sách lao động nước ngoài được cấp phép trong lĩnh vực giáo dục năm 2026, Sở GD-ĐT TP.HCM yêu cầu 194 cơ sở giáo dục ngoài công lập, gồm trường học, trung tâm, phân hiệu và chi nhánh, giải trình bằng văn bản về chênh lệch giữa số người đơn vị báo cáo và số được Sở Nội vụ cấp phép.
Yêu cầu này là bước cần thiết, nhưng ý nghĩa của nó không nằm ở việc buộc hai bảng số liệu phải giống nhau bằng mọi giá. Điều cần làm rõ là từng người có được phép làm đúng công việc tại đúng nơi hay không, và số liệu của cơ sở phản ánh nhân sự nào, ở thời điểm nào. Sở cho biết việc kiểm tra nhằm tăng hiệu quả quản lý hoạt động tuyển dụng, sử dụng giáo viên nước ngoài tại các đơn vị có nhà đầu tư trong nước hoặc nước ngoài.
Chênh lệch lớn theo cả hai chiều
Một trường hợp nổi bật là Trường Quốc tế Singapore - Bình Dương báo cáo có 26 giáo viên nước ngoài, trong khi số được cấp phép là 6. Khoảng cách này cần được giải thích bằng hồ sơ cụ thể, thay vì mặc nhiên xem là bằng chứng vi phạm: dữ liệu có thể khác thời điểm cập nhật hoặc cách tính nhân sự, nhưng chỉ đơn vị và cơ quan quản lý mới có thể xác minh nguyên nhân.
Chênh lệch theo chiều ngược lại cũng đáng chú ý. Trung tâm ngoại ngữ Học Thông Minh báo cáo 1 giáo viên nước ngoài, trong khi số được cấp phép là 56, lệch 55 người. Các ví dụ khác cho thấy có cơ sở báo cáo nhiều hơn số được cấp phép, trong khi một số nơi báo cáo ít hơn. Vì vậy, không thể chỉ tập trung vào nhóm có số giáo viên báo cáo cao: cả hai chiều đều đòi hỏi đối chiếu giấy phép còn hiệu lực, hợp đồng và danh sách người đang trực tiếp giảng dạy.
Giải trình phải đi kèm chứng cứ
Sở yêu cầu các đơn vị có tên trong danh sách gửi giải trình bằng văn bản kèm minh chứng đến Phòng Quản lý cơ sở giáo dục ngoài công lập, Sở GD-ĐT TP.HCM trước ngày 15.11. Đây là yêu cầu hợp lý: con số tổng hợp không đủ để phân biệt sai sót cập nhật, biến động nhân sự hay vấn đề về việc sử dụng lao động. Hồ sơ nên cho phép cơ quan quản lý lần theo từng trường hợp và xác định liệu giấy phép có khớp với nơi làm việc, chức danh, thời hạn hay không.
Với trung tâm giáo dục kỹ năng sống, Sở cũng lưu ý nhà đầu tư phải bảo đảm giáo viên đáp ứng chuẩn trình độ theo quy định; cơ sở cần ký hợp đồng lao động và thực hiện chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế theo luật. Đây là những yêu cầu gắn trực tiếp với quyền lợi người lao động và chất lượng dịch vụ mà học viên, phụ huynh trông đợi. Rà soát chỉ có tác dụng khi giấy tờ được kiểm chứng với thực tế tuyển dụng, giảng dạy và bảo đảm quyền lợi.
Minh bạch dữ liệu là phép thử quản lý
Những con số lệch nhau không tự động chứng minh cơ sở nào sai phạm, nhưng đủ cho thấy dữ liệu về cấp phép giáo viên và nhân sự thực tế cần được cập nhật, đối chiếu chặt hơn. Nếu mỗi bên dùng thời điểm chốt danh sách hoặc cách ghi nhận khác nhau, cơ quan quản lý sẽ khó đánh giá việc tuân thủ; nếu có người làm việc ngoài phạm vi giấy phép, việc phát hiện muộn có thể ảnh hưởng cả người lao động lẫn người học.
Bởi vậy, kết quả giải trình nên dẫn tới cách quản lý nhất quán: đối chiếu từng giấy phép với nơi làm việc, chức danh và thời hạn; cập nhật biến động nhân sự; đồng thời kiểm tra hợp đồng và chế độ bảo hiểm. Với trường ngoài công lập và trung tâm ngoại ngữ, đây không nên là một đợt làm sạch bảng tính rồi khép lại. Kết luận cần rõ đơn vị nào đã giải thích được chênh lệch và trường hợp nào cần tiếp tục xác minh.
Yêu cầu của Sở GD-ĐT TP.HCM là cần thiết, nhưng giá trị cuối cùng nằm ở chất lượng đối chiếu sau hạn giải trình. Khi dữ liệu cấp phép và nhân sự giảng dạy được kiểm chứng, nhà trường, người lao động và phụ huynh mới có cơ sở tin rằng việc tuyển dụng giáo viên nước ngoài vừa đúng quy định vừa minh bạch.
