Bước thông qua mới mở đầu quy trình
Khu kinh tế đặc biệt Phú Quốc là mô hình được đề xuất để tổ chức quản lý, quy hoạch và huy động nguồn lực phát triển đảo theo những cơ chế phù hợp với vai trò trung tâm dịch vụ, du lịch biển quốc tế. Sáng 30/10, HĐND tỉnh An Giang khóa XI thông qua đề án đề nghị công nhận đặc khu Phú Quốc là khu kinh tế đặc biệt trong kỳ họp chuyên đề. Đây là bước tiến về chủ trương ở cấp tỉnh, không đồng nghĩa Phú Quốc đã được công nhận; hồ sơ còn phải qua thẩm định và được Chính phủ xem xét, quyết định.
Sự phân biệt này quan trọng: nghị quyết tạo cơ sở để tỉnh tiếp tục hoàn thiện đề xuất, chứ chưa trao ngay một bộ cơ chế mới cho địa phương. An Giang dự kiến hoàn thiện hồ sơ gửi Bộ Tài chính thẩm định, sau đó trình Chính phủ. Vì vậy, ý nghĩa trước mắt của quyết định nằm ở việc xác lập hướng đi và khởi động quy trình pháp lý, không phải ở thay đổi tức thời đối với người dân hay doanh nghiệp.
Phạm vi rõ ràng, tham vọng rộng hơn ranh giới
Đề án Phú Quốc đề xuất phạm vi gồm toàn bộ địa giới hành chính đặc khu Phú Quốc, diện tích tự nhiên 575,29 km², không bao gồm đặc khu Thổ Châu. Theo hồ sơ, đến cuối năm 2025, Phú Quốc có 179.060 người; địa bàn gắn với hạ tầng hàng không quốc tế và không gian biển xung quanh. Ranh giới đề xuất vì thế xác định khá cụ thể, còn tham vọng phát triển vượt khỏi câu chuyện mở rộng du lịch đơn thuần.
Định hướng là xây dựng Phú Quốc thành trung tâm dịch vụ và du lịch nghỉ dưỡng biển có sức cạnh tranh quốc tế, trong đó du lịch sinh thái biển, thương mại, logistics và các ngành kinh tế biển có vai trò hỗ trợ. Cách đặt mục tiêu này hợp lý nếu đi kèm bảo vệ tài nguyên: sức hấp dẫn của đảo phụ thuộc vào hệ sinh thái và chất lượng sống, chứ không chỉ vào số dự án hay lượng khách. Mô hình mới chỉ có giá trị khi tăng trưởng không làm suy giảm chính nền tảng tạo nên sức hút của Phú Quốc.
Phân quyền chỉ có ý nghĩa khi trách nhiệm đi cùng
Một thay đổi được đề xuất là mô hình quản lý tích hợp, gắn quản lý địa bàn với phát triển kinh tế và phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho chính quyền đặc khu trong khuôn khổ pháp luật. Đề án cũng hướng tới cơ chế phù hợp hơn về tổ chức bộ máy, quy hoạch và tài chính. Nếu được cấp có thẩm quyền chấp thuận, cách làm này có thể giúp xử lý công việc sát thực tế địa phương hơn; nhưng trao thêm thẩm quyền mà thiếu nguồn lực, minh bạch và kiểm soát sẽ không tự động tạo ra quản trị tốt.
Thời điểm đề xuất gắn với nhu cầu chuẩn bị cho APEC 2027, khi Phú Quốc đang được đầu tư các công trình giao thông, du lịch và dịch vụ. Tuy nhiên, sự kiện quốc tế nên là cú hích cho năng lực dài hạn, không phải lý do để ưu tiên tốc độ bằng mọi giá. Đề án đặt mục tiêu giai đoạn 2026–2030 thu hút 195.000 tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội và đón khoảng 15 triệu lượt khách vào năm 2030. Con số tham vọng ấy càng khiến yêu cầu về quy hoạch và giám sát môi trường trở nên cấp thiết.
Thước đo cuối cùng là đời sống cư dân
Với người dân, lợi ích của khu kinh tế Phú Quốc không nên chỉ được tính bằng vốn đầu tư hay lượng khách. Đề án yêu cầu gắn phát triển với hạ tầng xã hội, nhà ở cho người lao động, tái định cư, phục hồi sinh kế và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu. Đây là những điều kiện quyết định liệu tăng trưởng có cải thiện đời sống cư dân hay chỉ làm gia tăng áp lực lên nhà ở, giao thông và dịch vụ công.
Các mục tiêu môi trường đến năm 2030 đưa ra một thước đo cụ thể: ít nhất 98% dân số sử dụng nước sạch, toàn bộ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom và xử lý đạt quy chuẩn, đồng thời ít nhất 80% nước thải sinh hoạt được xử lý đạt chuẩn. Đây là phần không thể xem nhẹ trong một điểm đến dựa nhiều vào biển và thiên nhiên. Sau bước thông qua của HĐND tỉnh, UBND tỉnh An Giang còn phải hoàn thiện hồ sơ để Bộ Tài chính thẩm định và trình Chính phủ quyết định. Phán quyết cuối cùng chưa có; còn chất lượng phát triển sẽ được chứng minh bằng cách Phú Quốc cân bằng đầu tư, bảo tồn và quyền lợi cư dân.
