Đã thông qua đề án, chưa được công nhận
Khu kinh tế đặc biệt là mô hình tổ chức và phát triển một địa bàn với định hướng kinh tế riêng, gắn hoạt động quản lý với các mục tiêu đầu tư, dịch vụ và hạ tầng. Với Phú Quốc, đây hiện là đề xuất đang được xem xét, không phải danh hiệu đã có hiệu lực. Ngày 30/10, tại kỳ họp chuyên đề, HĐND tỉnh An Giang khóa XI đã thông qua đề án đề nghị công nhận đặc khu Phú Quốc là khu kinh tế đặc biệt. Vì vậy, câu trả lời cho việc đề án đã qua bước nào là: đã được chấp thuận ở cấp tỉnh, nhưng chưa hoàn tất quy trình công nhận. Việc phân biệt hai giai đoạn rất quan trọng; nếu gọi Phú Quốc là khu kinh tế đặc biệt ngay lúc này sẽ đánh đồng một hồ sơ đề xuất với quyết định cuối cùng của cấp có thẩm quyền.
Tầm nhìn du lịch biển quốc tế đi kèm cải tổ quản lý
Đề án Phú Quốc không chỉ nhắm tới một tên gọi mới. Định hướng là xây dựng đảo thành trung tâm du lịch nghỉ dưỡng biển và dịch vụ có sức cạnh tranh quốc tế, tạo động lực cho An Giang và vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Phạm vi đề xuất gồm toàn bộ đặc khu Phú Quốc, không bao gồm đặc khu Thổ Châu; khu vực có diện tích tự nhiên hơn 575 km² và dân số trên 179.000 người. Để theo đuổi mục tiêu ấy, tỉnh đề xuất mô hình quản lý tích hợp và phân cấp thêm thẩm quyền cho chính quyền đặc khu trong khuôn khổ pháp luật. Hồ sơ cũng nêu khả năng chuyển giao Vườn quốc gia Phú Quốc cùng một số đơn vị sự nghiệp về đặc khu quản lý. Hướng đi này có lý: quy hoạch, đầu tư, đất đai, môi trường và dịch vụ cần được điều phối đồng bộ, nhất là khi địa phương chuẩn bị công trình phục vụ APEC 2027.
195.000 tỷ đồng là mục tiêu, không phải cam kết đã hoàn tất
Tham vọng đầu tư Phú Quốc được thể hiện bằng mục tiêu huy động khoảng 195.000 tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn 2026–2030 và đón khoảng 15 triệu lượt khách vào năm 2030. Các lĩnh vực ưu tiên trải từ nghỉ dưỡng, hội nghị và triển lãm đến y tế, giáo dục chất lượng cao, logistics, dịch vụ số, bảo tồn hệ sinh thái biển và nuôi biển công nghệ cao. Nhưng con số trong đề án nên được hiểu là mục tiêu, không phải bằng chứng rằng vốn đã được huy động hay dự án đã thành hình. Giá trị của kế hoạch sẽ phụ thuộc vào việc biến định hướng thành hạ tầng, dịch vụ và cơ chế đủ sức thu hút đầu tư mà không làm suy giảm tài nguyên đảo. Phân cấp cũng phải đi cùng nguồn lực, trách nhiệm giải trình và giám sát quyền lực; nếu thiếu các điều kiện đó, quyền chủ động lớn hơn có thể không đem lại hiệu quả quản lý như kỳ vọng.
Thẩm định, quyết định và chất lượng sống còn ở phía trước
Bước tiếp theo là UBND tỉnh An Giang hoàn thiện hồ sơ, gửi Bộ Tài chính thẩm định rồi trình Chính phủ xem xét, quyết định việc công nhận. Những nội dung về phân cấp, phân quyền và chính sách đặc thù vượt quy định hiện hành vẫn cần được nghiên cứu riêng; các chỉ tiêu trong hồ sơ chưa phải cam kết đã được phê duyệt ở cấp cuối cùng. Đây là điểm cần theo dõi sát hơn cả tên gọi: thẩm quyền mới sẽ được thiết kế ra sao, có đủ nguồn lực và cơ chế kiểm soát hay không. Với người dân, thước đo không chỉ là lượng khách hay vốn đầu tư. Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 98% dân số dùng nước sạch, toàn bộ rác sinh hoạt được thu gom, xử lý đạt quy chuẩn và tối thiểu 80% nước thải sinh hoạt được xử lý theo quy định. Hạ tầng xã hội, nhà ở cho người lao động, tái định cư và sinh kế cũng cần được bảo đảm. Phú Quốc đã qua cửa ải đề xuất cấp tỉnh; chỉ khi quy trình tiếp theo hoàn tất và mục tiêu kinh tế đi cùng lợi ích cộng đồng, mô hình khu kinh tế đặc biệt mới có ý nghĩa thực chất.
