Từ đào tạo một môn đến phát triển tài năng toàn diện
Tuyển sinh trường chuyên theo khối là phương án để học sinh dự tuyển vào một lĩnh vực rộng trước khi lựa chọn môn học chuyên sâu, thay vì thi ngay vào một lớp chuyên theo từng môn riêng lẻ. Ngày 10/11, Bộ GD&ĐT công bố dự thảo quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên, trong đó đề xuất thay đổi cách tuyển sinh lớp 10. Điểm đáng chú ý không chỉ là đổi bài thi hay cách xếp lớp: Bộ muốn định vị lại mục tiêu trường chuyên, chuyển từ đào tạo chuyên sâu một môn sang phát hiện, bồi dưỡng tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện. Đây là lời giải thích về định hướng chính sách; còn cách tuyển sinh ba khối là nội dung cụ thể trong dự thảo đang được xem xét. Phân biệt hai điều này giúp tránh hiểu đề xuất như việc xóa bỏ đào tạo chuyên sâu: môn chuyên vẫn còn, nhưng học sinh không phải chốt lựa chọn quá sớm.
Theo Bộ, trường chuyên cần giúp học sinh phát triển tư duy độc lập, năng lực nghiên cứu, sáng tạo và giải quyết vấn đề, thay vì chủ yếu chạy theo thành tích giải thưởng hay năng khiếu nổi trội ở một môn. Định hướng ấy có cơ sở: khi việc học và luyện thi tập trung vào một môn từ sớm, học sinh dễ thiếu nền tảng ở các lĩnh vực khác và ít cơ hội thử sức trước khi chọn hướng học tập, nghề nghiệp. Tuy nhiên, mục tiêu rộng hơn chỉ có ý nghĩa nếu chương trình thực tế tạo được kết nối giữa các môn, chứ không chỉ đổi tên lớp chuyên.
Ba khối thay cho tuyển sinh theo môn
Theo dự thảo, học sinh sẽ dự tuyển vào một trong ba khối: Khoa học tự nhiên, gồm Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học và Tin học; Khoa học xã hội, gồm Ngữ văn, Lịch sử và Địa lí; hoặc Ngoại ngữ. Mỗi khối có một phương thức tuyển sinh và một điểm chuẩn, không xác định chỉ tiêu riêng theo từng môn chuyên. Bộ cho rằng cách tổ chức này tạo nền tảng kiến thức rộng hơn, tăng kết nối giữa các môn và hạn chế định hướng chuyên sâu quá sớm. Đây là thay đổi đáng kể trong tuyển sinh theo khối, nhưng không đồng nghĩa mọi học sinh trong cùng khối sẽ học giống hệt nhau lâu dài. Dự thảo vẫn dành chỗ cho chuyên sâu theo môn; điều chỉnh nằm ở thời điểm học sinh chọn hướng đó.
Cách thi vào trường chuyên cũng được thiết kế theo khối. Thí sinh Khoa học tự nhiên thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên; khối Khoa học xã hội thi Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đọc hiểu khoa học xã hội; khối Ngoại ngữ thi Toán, Ngữ văn và ngoại ngữ. Bài đọc hiểu tổng hợp tập trung vào đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề dựa trên chương trình THCS, không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu từng môn; Bộ kỳ vọng thiết kế này hạn chế luyện thi. Kỳ vọng hợp lý, nhưng hiệu quả còn tùy đề thi có thực sự đánh giá năng lực rộng hay khiến các lò luyện chuyển sang luyện một dạng bài mới.
Có thêm thời gian chọn môn, nhưng cần triển khai đúng
Theo phương án trong dự thảo, học sinh không phải chọn môn chuyên sâu ngay khi dự tuyển lớp 10. Trong học kỳ I, các em được trải nghiệm, làm dự án nhập môn và nhận tư vấn để xác định lĩnh vực quan tâm. Cuối học kỳ I, học sinh chọn thêm hai môn trong khối để học chuyên sâu, bên cạnh môn bắt buộc của khối: Toán ở Khoa học tự nhiên, Ngữ văn ở Khoa học xã hội hoặc ngoại ngữ trúng tuyển ở khối Ngoại ngữ. Các tổ hợp có thể gắn với định hướng đại học, như Toán – Vật lí – Hóa học hoặc Ngữ văn – Lịch sử – Địa lí. Từ học kỳ II lớp 10, học sinh học chuyên đề định hướng; từ lớp 11, nội dung nâng cao theo môn chuyên được ổn định. Các em có thể được xem xét đổi môn chuyên sâu vào cuối lớp 10 hoặc lớp 11, dựa trên tư vấn, đánh giá năng lực và sự đồng ý của cha mẹ.
Cấu trúc này có thể giảm áp lực phải xác định sở trường từ bậc THCS và mở cơ hội để phát hiện năng lực chưa thể hiện qua một kỳ thi môn đơn lẻ. Dự thảo cũng nêu việc tổ chức giáo dục nâng cao, chuyên sâu không làm phát sinh môn học bắt buộc ngoài chương trình. Dù vậy, tuyển sinh ba khối tự nó không chấm dứt học lệch môn. Điều đó còn phụ thuộc vào chất lượng tư vấn, khả năng tổ chức dự án liên môn và việc nhà trường bảo đảm học sinh thực sự được trải nghiệm trước khi chọn sâu. Theo thông tin trong dự thảo, phương án thi mới dự kiến áp dụng từ năm học 2027–2028; trường chưa đủ điều kiện có thể áp dụng từ năm học 2028–2029. Các đơn vị được yêu cầu gửi ý kiến trước ngày 15/11/2026.
Kết luận, lý do Bộ nêu là muốn chuyển trọng tâm trường chuyên sang bồi dưỡng tài năng toàn diện, còn tuyển sinh theo ba khối là một cách tổ chức đang được đề xuất để tiến gần mục tiêu ấy. Đây là hướng đi đáng cân nhắc vì giảm việc khóa chặt lựa chọn quá sớm và tạo nền tảng liên môn. Nhưng đề xuất chỉ thành công nếu cách thi mới thực sự hạn chế luyện thi, còn quá trình học cho phép học sinh khám phá năng lực thay vì chỉ đổi từ luyện một môn sang luyện một khối.
