Thông qua đề án chưa có nghĩa là đã được công nhận
Khu kinh tế đặc biệt là mô hình phát triển được đề xuất nhằm tạo cách tổ chức, quản lý và chính sách phù hợp hơn với một địa bàn có vị trí chiến lược, hạ tầng kết nối và nhu cầu phát triển riêng. Đây là định hướng của hồ sơ Phú Quốc, không phải danh hiệu đã có hiệu lực.
Sáng 30/10, HĐND tỉnh An Giang khóa XI thông qua nghị quyết về đề án đề nghị công nhận đặc khu Phú Quốc là khu kinh tế đặc biệt, trong kỳ họp chuyên đề xem xét tổng cộng 30 nghị quyết. Đây là bước tiến ở cấp tỉnh, nhưng không đồng nghĩa Phú Quốc đã được công nhận; hồ sơ còn phải được hoàn thiện, thẩm định và trình cấp có thẩm quyền quyết định.
Ranh giới đề nghị áp dụng là toàn bộ địa giới hành chính đặc khu Phú Quốc, rộng 575,29 km², không bao gồm đặc khu Thổ Châu. Vì vậy, điều đáng chú ý lúc này không phải là một thay đổi pháp lý đã hoàn tất, mà là tỉnh đang đặt nền móng cho một mô hình quản trị mới.
Cơ chế phát triển phải đi cùng quyền hạn và trách nhiệm
Đề án Phú Quốc hướng tới đổi mới tổ chức bộ máy, tăng tính chủ động cho địa phương và nghiên cứu phân cấp, phân quyền cùng chính sách đặc thù. Trọng tâm là quản lý đồng bộ hơn các lĩnh vực quy hoạch, đầu tư, đất đai, môi trường và dịch vụ, thay vì để các quyết định liên quan vận hành rời rạc.
Đây là một hướng đi có lý: hạ tầng lớn chỉ phát huy tác dụng nếu quy hoạch, cấp phép, cung ứng dịch vụ và thu hút vốn được phối hợp nhịp nhàng. Đề án đặt mục tiêu huy động khoảng 195.000 tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn 2026–2030, đồng thời yêu cầu xây dựng mô hình quản lý đủ khả năng khai thác hạ tầng sau khi hoàn thành.
Tuy nhiên, những đề xuất về phân quyền hay cơ chế vượt quy định hiện hành chưa thể xem là quyền hạn đã được trao. Các nội dung này vẫn cần nghiên cứu riêng; hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào hồ sơ có xác định rõ trách nhiệm, nguồn lực và cơ chế giám sát hay không.
APEC 2027 tạo thời điểm, chất lượng sống quyết định kết quả
Thời điểm đề xuất gắn với hai chuyển động: Luật Phát triển đô thị được thông qua ngày 24/8/2026 và có hiệu lực từ 1/10/2026, còn Phú Quốc đang chuẩn bị các công trình phục vụ APEC 2027. Hội nghị có thể thúc đẩy hoàn thiện giao thông, cửa ngõ quốc tế, công trình hội nghị và dịch vụ thiết yếu; nhưng di sản của giai đoạn này phải là hạ tầng được vận hành hiệu quả lâu dài, không chỉ kịp tiến độ sự kiện.
Tầm nhìn là xây dựng Phú Quốc thành trung tâm dịch vụ và du lịch sinh thái biển có sức cạnh tranh quốc tế, gắn với thương mại, logistics và kinh tế biển. Đến năm 2030, đề án đặt mục tiêu đón khoảng 15 triệu lượt khách; năm 2025, đảo ước đón hơn 8,2 triệu lượt, trong đó hơn 1,8 triệu khách quốc tế.
Những con số ấy chỉ có ý nghĩa nếu tăng trưởng không làm người dân phải gánh thêm áp lực về nhà ở, giao thông, ngân sách, tài nguyên và môi trường. Đề án đặt mục tiêu 90% dân số sử dụng nước sạch và thu gom 98% chất thải rắn sinh hoạt vào năm 2030. Đây nên là thước đo ngang hàng với lượng khách và quy mô kinh tế.
Bước kế tiếp là hoàn thiện hồ sơ và chứng minh tính khả thi
Sau nghị quyết của HĐND tỉnh, UBND tỉnh được đề nghị khẩn trương tiếp thu, hoàn thiện đề án và hồ sơ, phối hợp với các bộ, ngành Trung ương để thẩm định, giải trình và bổ sung trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét. Đây mới là chặng đề xuất; chưa có căn cứ để coi các cơ chế đặc thù đã được thông qua hay sẽ tự động phát sinh.
Điều cần theo dõi là đề án biến tham vọng thành quy tắc thực thi ra sao: ai quyết định quy hoạch, nguồn lực tài chính được huy động và giám sát thế nào, lợi ích đầu tư được cân bằng với an sinh và bảo vệ môi trường bằng cách nào. Với người dân, kết quả phải hiện diện trong dịch vụ thiết yếu và chất lượng sống, chứ không chỉ trong danh xưng hay chỉ tiêu tăng trưởng.
Phú Quốc đã tiến thêm một bước về thủ tục, chưa hoàn tất hành trình trở thành khu kinh tế đặc biệt. Mô hình này chỉ đáng giá nếu đem lại quản trị rõ trách nhiệm, đầu tư có chọn lọc và phát triển du lịch biển quốc tế song hành với lợi ích lâu dài của cộng đồng.
