Con số lớn cho thấy hàng lậu vẫn len vào thị trường
Thuốc lá lậu là thuốc lá được đưa vào lưu thông trái phép, thường qua nhiều đầu mối trung gian và tuyến vận chuyển khó truy dấu, khiến việc kiểm tra cần theo sát cả nguồn hàng lẫn nơi tiêu thụ. Trong tháng 10, Công an TP.HCM phát hiện 29 vụ vi phạm liên quan thuốc lá điếu nhập lậu và thuốc lá điện tử, với 33 người liên quan. Tang vật tạm giữ trị giá gần 1,5 tỷ đồng, gồm 46.321 bao thuốc lá điếu nhập lậu, 2.460 sản phẩm thuốc lá điện tử, 3.531 chai tinh dầu và 359 đầu lọc. Quy mô thu giữ là dấu hiệu đáng lo, nhưng không nên xem số vụ bị phát hiện là toàn cảnh thị trường: hoạt động vận chuyển, tập kết và bán hàng có thể phân tán qua nhiều khâu. Vì vậy, chiến dịch chỉ có ý nghĩa khi điều tra được đường đi của hàng hóa và chặn được khả năng tái phân phối, thay vì dừng ở việc thu tang vật.
Trọng tâm này càng cấp thiết khi thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vẫn được kinh doanh trái phép dù thuộc diện bị cấm. Công an TP.HCM ghi nhận một số đối tượng ngụy trang chất ma túy trong tinh dầu hoặc đầu hút, tạo nguy cơ trực tiếp cho sức khỏe cộng đồng, nhất là thanh thiếu niên. Đây không chỉ là câu chuyện hàng giả hay trốn quy định: người mua có thể không biết sản phẩm chứa gì. Bởi thế, kiểm tra phải gắn với cảnh báo và ngăn chặn nguồn cung, chứ không thể chỉ trông chờ người tiêu dùng tự nhận diện rủi ro.

Nghệ An cho thấy kiểm soát điểm bán không thể tách khỏi nguồn hàng
Tại Nghệ An, lực lượng chức năng kiểm tra 19 vụ việc, xử lý 13 vụ vi phạm hành chính, thu nộp ngân sách 74,5 triệu đồng và tịch thu hàng hóa trị giá hơn 33 triệu đồng. Trong đó, ba vụ buôn bán thuốc lá điếu nhập lậu bị xử lý, với 1.020 bao bị thu giữ và tổng tiền phạt 44 triệu đồng. Theo cơ quan quản lý thị trường tỉnh, thuốc lá lậu thường đi qua nhiều đầu mối, được chia nhỏ và vận chuyển qua nhiều chặng, không nhất thiết đi thẳng từ biên giới vào địa bàn. Cách thức này khiến truy tìm nguồn hàng khó hơn, nên kiểm tra tại cửa hàng cần đi cùng việc nắm tuyến vận chuyển, kho bãi và điểm tập kết.
Kiểm soát điểm bán còn là hàng rào bảo vệ người chưa thành niên. Trong chín tháng năm 2026, chín cơ sở bán lẻ tại Nghệ An bị phạt tổng cộng 18 triệu đồng vì không treo biển “Không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi”; một trường hợp kinh doanh không giấy phép bị phạt 12,5 triệu đồng. Những vi phạm tưởng nhỏ này cho thấy quy định chỉ phát huy tác dụng khi người bán chịu trách nhiệm và việc kiểm tra được duy trì. Vận động cửa hàng gần trường học chấp hành khoảng cách và ngừng bán khi cần cũng là cách giảm cơ hội học sinh tiếp cận thuốc lá.

Mạng xã hội mở thêm đường bán, đòi hỏi giám sát liên tục
Các giao dịch trực tuyến khiến việc xác định người bán, nơi lưu hàng và nguồn gốc sản phẩm khó hơn kiểm tra một cửa hàng cố định. Tại Nghệ An, cơ quan chức năng lưu ý người bán có thể dùng tài khoản quảng cáo, gian hàng ảo hoặc địa chỉ không có thật; hàng được chuyển từ nơi khác sau khi nhận đơn. Vì vậy, theo dõi dấu hiệu chào bán trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử phải đi cùng xác minh người bán, nguồn hàng và đường vận chuyển. Ở TP.HCM, các đối tượng cũng bị phát hiện tận dụng mạng xã hội, website và sàn thương mại điện tử để quảng cáo, nhận đơn và giao thuốc lá điện tử trái phép. Không thể coi đây là mặt trận phụ: nếu chỉ kiểm tra quầy hàng hữu hình, hoạt động buôn bán thuốc lá có thể dịch chuyển sang tài khoản trực tuyến và kho hàng kín.
Đợt cao điểm của Công an TP.HCM về thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng kéo dài từ ngày 20/8 đến 20/11/2026, tập trung rà soát cơ sở kinh doanh, kho chứa, điểm tập kết, tuyến vận chuyển và quảng cáo trực tuyến. Hướng đi đúng là truy xét nguồn cung, phối hợp với y tế, giáo dục và chính quyền địa phương để cảnh báo nguy cơ, đồng thời khuyến khích người dân báo tin vi phạm. Áp lực càng rõ khi số liệu Nghệ An cho thấy tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm tuổi 13–17 tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023. Thu giữ nhiều hàng là kết quả cần thiết; giảm khả năng tiếp cận của giới trẻ mới là thước đo lâu dài.






