Bán hàng OCOP không còn bị giới hạn bởi địa lý
Bán hàng OCOP trên không gian số là cách các hộ sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm, tương tác với khách hàng và nhận đơn qua mạng xã hội hoặc sàn thương mại điện tử. Giá trị của cách làm này không chỉ nằm ở việc có thêm nơi bán, mà ở khả năng chủ động tìm người mua ngoài địa phương và giảm lệ thuộc vào trung gian. Tại Nam Phù, nhiều hộ từng tiêu thụ nông sản qua chợ truyền thống và thương lái nay đã chuyển dần sang kinh doanh trực tuyến. Người sản xuất dùng điện thoại để chụp ảnh, quay video, đăng bài và trao đổi trực tiếp với khách hàng. Đây là bước dịch chuyển đáng chú ý: thay vì chờ hàng hóa được đưa đi, chủ thể OCOP có thể tự đưa sản phẩm đến nơi người mua đang tìm kiếm.
Chuyển đổi ấy có nền tảng từ chính năng lực sản xuất địa phương. Nghề làm bánh, kẹo Nội Am hình thành từ năm 1965; hiện có 183 hộ sản xuất, tạo việc làm ổn định cho gần 300 lao động. Với những sản phẩm như bánh nướng, bánh dẻo và bánh chả OCOP 3 sao, hình ảnh và video giúp người mua biết đến sản phẩm, còn câu chuyện làng nghề tạo lý do để họ quan tâm. Hội Nông dân Nam Phù đã tổ chức hướng dẫn sử dụng Facebook, Instagram, TikTok, từ cách chụp ảnh, quay video ngắn đến đăng bài, tương tác và livestream. Hỗ trợ kỹ năng là điều kiện thiết yếu: mở tài khoản không khó, nhưng bán hàng có hiệu quả đòi hỏi nội dung rõ ràng, thông tin đáng tin và khả năng duy trì trao đổi với khách.
Livestream mở cửa, câu chuyện giữ người xem
Mạng xã hội và livestream nông sản giúp sản phẩm OCOP tiếp cận nhóm khách hàng trẻ, đồng thời biến buổi giới thiệu hàng thành cuộc trò chuyện trực tiếp. Tại Cao Bằng, một phiên livestream kéo dài ba giờ trên TikTok đưa hơn 100 sản phẩm của 16 chủ thể OCOP đến hàng chục nghìn lượt người theo dõi. Đại diện một doanh nghiệp tham gia cho biết chỉ trong 30 phút phát trực tiếp đã chốt được 120 kg gạo nếp hương Bảo Lạc. Kết quả ấy cho thấy livestream có thể tạo đơn hàng nhanh, nhưng sức hút không chỉ đến từ thao tác chốt đơn. Người bán kể về nơi làm ra sản phẩm, cách chế biến và niềm tự hào quê hương; chính sự cụ thể, chân thật giúp một món hàng xa lạ trở nên gần gũi.
Cao Bằng từng gặp trở ngại vì đường biên giới xa khiến nông sản khó vươn đến thị trường rộng hơn. Nay, người tiêu dùng có thể đặt đặc sản qua điện thoại, còn các hợp tác xã vùng sâu dùng mã QR truy xuất nguồn gốc và đưa hàng lên sàn thương mại điện tử. Tỉnh hiện có 188 sản phẩm OCOP được công nhận, gồm 10 sản phẩm 4 sao và 178 sản phẩm 3 sao; 91% chủ thể đã tham gia các kênh bán hàng hiện đại, trong đó có sàn trực tuyến và mạng xã hội. Dẫu vậy, số hóa câu chuyện văn hóa bản địa mới là hướng quảng bá tạo khác biệt lâu dài: sợi bún ngô, nghề dệt thổ cẩm hay tri thức dùng thảo dược giúp sản phẩm có căn tính, thay vì chỉ cạnh tranh bằng hình ảnh bắt mắt.
OCOP trên sàn số cần biến khách mới thành khách quen
Với Hà Nội, công nghệ số có thể vừa tìm khách hàng mới vừa duy trì quan hệ với người đã mua. Thành phố có hơn 3.400 sản phẩm OCOP và hơn 1.300 làng nghề, nhưng nguồn hàng phong phú sẽ khó tự chuyển thành sức mua nếu thiếu cách kể chuyện và điểm bán thuận tiện. Kênh TikTok “OCOP Hà Nội”, ra mắt ngày 6-10 cùng chương trình “Gian hàng số - Nâng tầm thương nhân Thủ đô”, tập hợp nội dung về sản phẩm, nghệ nhân và cơ sở sản xuất; từ video hoặc livestream, người xem có thể tìm đến gian hàng của chính chủ thể trên TikTok Shop. Cách tổ chức này hợp lý hơn việc để mỗi hộ tự xoay xở trong không gian số đông đúc: nội dung chung giúp người mua khám phá, còn gian hàng riêng là nơi chuyển sự chú ý thành giao dịch.
Tuy nhiên, thương mại điện tử OCOP không thể chỉ đo bằng lượt xem hay số đơn đầu tiên. Trên mạng, khách không được cầm, nếm hoặc kiểm tra hàng trước khi thanh toán; vì thế, thông tin sản phẩm, chất lượng thực tế, giao hàng đúng hẹn và phản hồi sau mua quyết định họ có quay lại hay không. Video và livestream có thể khơi gợi nhu cầu với mặt hàng khách chưa biết, nhưng lời hứa trên màn hình phải khớp với trải nghiệm nhận hàng. Nam Phù dự kiến tiếp tục tập huấn kỹ năng số; Cao Bằng đang hỗ trợ chủ thể chuẩn hóa bao bì, nhãn mác và hồ sơ sản phẩm. Đó là phần việc ít hào nhoáng hơn lên sóng, nhưng cần thiết để bán hàng bền vững.
Kết luận, OCOP trên sàn số chỉ thực sự mở rộng thị trường khi ba việc đi cùng nhau: chủ thể biết làm nội dung, sản phẩm có căn cứ tin cậy và dịch vụ đủ tốt để giữ khách cũ. Livestream tạo điểm chạm, sàn thương mại điện tử hỗ trợ giao dịch, còn câu chuyện văn hóa khiến sản phẩm đáng nhớ. Nếu chỉ chạy theo lượt xem, hiệu quả sẽ chóng tắt; nếu xem công nghệ là cầu nối giữa chất lượng địa phương và quan hệ khách hàng lâu dài, bán hàng OCOP mới có thể vượt khỏi phạm vi quen thuộc.
