Bộ tiêu chí biến mục tiêu thành yêu cầu cụ thể
Đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học được đánh giá bằng bộ tiêu chuẩn, tiêu chí riêng cho từng loại hình cơ sở giáo dục, giúp nhà trường xác định mức độ triển khai và những việc cần cải thiện. Thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo áp dụng tiêu chí riêng cho giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên, nghề nghiệp và đại học.
Với trường phổ thông, khung đánh giá có ba mức; mức cao hơn kế thừa kết quả của mức trước và chỉ đạt được khi đáp ứng đầy đủ các yêu cầu bổ sung. Đây là cách tiếp cận hợp lý: tiếng Anh trong trường học không nên được đo bằng một hoạt động riêng lẻ hay khẩu hiệu, mà bằng năng lực tổ chức thực tế, từ nhân sự đến việc đưa ngôn ngữ vào dạy học. Vì vậy, tiêu chí triển khai đề án vừa giúp xác định vị trí hiện tại, vừa đặt ra căn cứ để xây dựng bước tiến tiếp theo.
Mức độ 2: ba môn, tối thiểu 105 tiết
Điểm đáng chú ý với trường phổ thông là mức độ 2 không yêu cầu dạy toàn bộ ba môn bằng tiếng Anh. Trường có thể dạy toàn bộ hoặc một số nội dung của ít nhất ba môn học hay hoạt động giáo dục, ngoài môn tiếng Anh, với tổng thời lượng tối thiểu 105 tiết mỗi năm học, tương đương ba tiết mỗi tuần.
Điều kiện này áp dụng cho ít nhất 50% số lớp nếu trường có một cấp học; trường nhiều cấp phải đạt tỷ lệ đó ở mỗi cấp. Thông tư không ấn định môn nào phải được lựa chọn, để nhà trường cân nhắc chương trình và điều kiện thực tế. Nói cách khác, 105 tiết tiếng Anh ở đây là thời lượng dạy nội dung môn học bằng tiếng Anh, không phải số tiết của môn tiếng Anh. Cách thiết kế này tạo dư địa để thử nghiệm, nhưng vẫn đặt một ngưỡng đủ rõ để việc dạy học bằng tiếng Anh không dừng ở những buổi minh họa rời rạc.
Mức độ 3 duy trì yêu cầu về ít nhất ba môn hoặc hoạt động giáo dục và 105 tiết mỗi năm, đồng thời nâng tỷ lệ lớp tham gia: tối thiểu 70% ở tiểu học, 80% ở trung học cơ sở và 90% ở trung học phổ thông.
Đánh giá phải gắn với năng lực và kế hoạch cải thiện
Mở rộng dạy học bằng tiếng Anh đòi hỏi giáo viên đủ năng lực sử dụng ngoại ngữ cho nhiệm vụ được giao. Ở mức độ 2, giáo viên tham gia giảng dạy bằng tiếng Anh phải đáp ứng yêu cầu năng lực theo quy định và có thể thiết kế ít nhất 10% nội dung bài kiểm tra định kỳ bằng tiếng Anh đối với môn học thuộc diện áp dụng. Nhà trường cũng có trách nhiệm bảo đảm điều kiện, chế độ, chính sách theo quy định cho nhà giáo dạy song ngữ hoặc dùng tiếng Anh làm ngôn ngữ giảng dạy.
Quy trình tự đánh giá cần dựa trên dữ liệu và minh chứng có thể kiểm chứng: người đứng đầu thành lập hội đồng, tổ chức thu thập và phân tích thông tin, đối chiếu thực trạng với tiêu chí, rồi quyết định mức độ và chịu trách nhiệm về quyết định đó. Đây không nên là thủ tục để chạy theo danh hiệu; kết quả hữu ích nhất khi chỉ ra khoảng trống về đội ngũ, học liệu, phương pháp, hoạt động giao tiếp hoặc cơ sở vật chất, từ đó được đưa vào kế hoạch năm học và kế hoạch phát triển trường.
Mở rộng theo lộ trình, không chạy theo con số
Thông tư số 94 có hiệu lực từ ngày 19/12. Trường có thể tự công nhận mức cao hơn khi kết quả đánh giá cho thấy đã đáp ứng đầy đủ yêu cầu, không cần chờ đến hết một giai đoạn rà soát; kết quả phải được cập nhật và công khai theo quy định. Việc đánh giá cũng không phải căn cứ trực tiếp để xếp loại thi đua cơ sở giáo dục hay đánh giá, bổ nhiệm, tuyển dụng nhà giáo.
Đích đến không phải là chạm nhanh ngưỡng 105 tiết, mà là tạo được môi trường sử dụng tiếng Anh có chất lượng và duy trì được. Muốn vậy, mỗi trường cần chọn nội dung phù hợp, chuẩn bị giáo viên, học liệu và cách kiểm tra trước khi tăng số lớp tham gia. Bộ tiêu chí cung cấp một lộ trình có thể đo lường; trách nhiệm của nhà trường là dùng kết quả đánh giá để cải thiện việc học, thay vì coi con số đạt chuẩn là mục tiêu cuối cùng.
