Giải ngân cao nhưng đích 100% vẫn xa
Giải ngân đầu tư công là việc chuyển kế hoạch vốn ngân sách thành khối lượng công trình đã thực hiện, được nghiệm thu và thanh toán, qua đó đưa nguồn lực công vào hạ tầng và hoạt động kinh tế. Trong 10 tháng năm 2026, TP.HCM giải ngân khoảng 111.000 tỷ đồng, đứng thứ hai cả nước, sau Hà Nội với 125.400 tỷ đồng. Kết quả ấy đáng ghi nhận, nhưng không nên nhầm vị trí cao với việc đã về đích: Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được đặt mục tiêu hoàn thành 100% kế hoạch vốn trong năm, còn hai tháng cuối mới là giai đoạn quyết định.
Một báo cáo khác tại phiên họp ngày 5/11 nêu số giải ngân đến hết tháng 10 là 118.258 tỷ đồng, tương đương 80,13% kế hoạch năm. Dù cách ghi nhận số liệu trong các thông tin được công bố không hoàn toàn trùng nhau, cả hai đều cho thấy quy mô giải ngân lớn và phần việc còn lại đáng kể. Thành phố còn khoảng 29.300 tỷ đồng phải giải ngân, bình quân gần 15.000 tỷ đồng mỗi tháng. Đây là nhịp độ cao, đòi hỏi việc điều hành phải dựa vào khả năng thực hiện thực tế chứ không chỉ vào chỉ tiêu.
Áp lực tăng trưởng khiến từng tháng đều quan trọng
Áp lực không chỉ nằm ở tỷ lệ giải ngân. TP.HCM cần tăng trưởng GRDP 13,23% trong quý IV để hướng tới mục tiêu tăng trưởng cả năm 10,02%. Vì vậy, đầu tư công TP.HCM vừa là nhiệm vụ tài chính, vừa là một trong những đòn bẩy tăng trưởng cuối năm. Nếu công trình thi công, nghiệm thu và thanh toán đúng nhịp, vốn đầu tư công có thể chuyển thành hạ tầng hữu hình, kết nối giao thông tốt hơn và hoạt động kinh tế sôi động hơn. Ngược lại, vốn nằm lại ở dự án trì trệ sẽ không tạo được tác động kịp thời.
Các công trình lớn như cao tốc TP.HCM – Mộc Bài và Vành đai 3 cho thấy tiến độ xây dựng có ý nghĩa vượt ra ngoài con số trên báo cáo. Cao tốc TP.HCM – Mộc Bài dự kiến hoàn thành, đưa vào khai thác cuối năm 2027. Với người dân, những dự án như vậy chỉ đem lại lợi ích khi mặt bằng được bàn giao, các hạng mục được hoàn tất và công trình sớm phục vụ đi lại. Do đó, yêu cầu tăng tốc phải đi cùng tháo gỡ điểm nghẽn cụ thể; giải ngân nhanh nhưng thiếu khối lượng thực chất sẽ không tạo được giá trị tương ứng.
Mặt bằng là nút thắt cần xử lý trước tiên
Trong chặng nước rút, gỡ vướng mặt bằng cần được xem là ưu tiên điều hành, không phải khâu phụ của dự án. TP.HCM tập trung tháo gỡ vướng mắc bồi thường cho 34 dự án chưa giải ngân và 21 dự án có tỷ lệ giải ngân dưới 70% kế hoạch vốn bồi thường. Những con số này chỉ ra một điểm nghẽn cụ thể: khi người dân chưa được bồi thường, mặt bằng chưa bàn giao, nhà thầu khó triển khai và vốn không thể chuyển thành khối lượng thi công.
Cùng với xử lý bồi thường, thành phố cần rà soát tiến độ từng dự án, xác định rõ công trình nào còn khả năng hoàn thành và công trình nào khó giải ngân trong thời gian còn lại. Cách làm này hợp lý hơn việc chia vốn dàn đều theo danh mục, bởi một dự án chỉ có thể hấp thụ vốn khi hồ sơ, mặt bằng và năng lực thi công đã sẵn sàng. Tập trung tháo gỡ các hồ sơ tồn đọng, phối hợp giữa các đơn vị và sớm bàn giao mặt bằng sẽ giúp bảo vệ cả tiến độ lẫn lợi ích của người dân sống quanh khu vực dự án.
Điều chuyển vốn phải quyết liệt, nhưng có căn cứ
Điều chuyển vốn khỏi dự án chậm tiến độ là công cụ cần thiết nếu mục tiêu 100% muốn khả thi. Thành phố yêu cầu chuyển vốn từ dự án giải ngân chậm, không có khả năng thực hiện sang công trình tiến triển tốt và còn khả năng tiếp nhận thêm vốn. Đây không nên là biện pháp cuối năm mang tính hình thức: rà soát sớm sẽ cho dự án nhận vốn đủ thời gian tổ chức thi công, nghiệm thu và thanh toán.
Tuy nhiên, điều chuyển chỉ tạo kết quả khi quyết định dựa trên tiến độ và năng lực hấp thụ vốn đã kiểm chứng. Nếu chuyển vốn quá muộn hoặc chỉ nhìn vào tỷ lệ giải ngân mà bỏ qua vướng mắc thủ tục, mặt bằng và khối lượng thực tế, thành phố có thể dời điểm nghẽn thay vì tháo gỡ nó. Bài kiểm tra của hai tháng cuối năm vì thế không chỉ là giải ngân được bao nhiêu, mà là vốn có đến đúng công trình, đúng lúc và tạo ra tài sản công có ích hay không.
