Không chỉ thu hút vốn, mà phải tạo năng lực mới
Trung tâm tài chính quốc tế là thiết chế kết nối nhà đầu tư, thị trường và dự án bằng các quy tắc vận hành đáng tin cậy, nhằm đưa nguồn vốn đến những hoạt động có khả năng tạo giá trị kinh tế lâu dài. Với VIFC-HCMC, thành công vì thế không thể chỉ đo bằng số vốn cam kết; thước đo quan trọng hơn là năng lực mới mà dòng vốn để lại cho nền kinh tế.
PGS.TS Nguyễn Hữu Huân cho rằng VIFC-HCMC cần vượt vai trò kênh dẫn vốn để trở thành bộ điều phối, kết nối vốn đầu tư quốc tế với các ngành có giá trị gia tăng cao. Định hướng này chạm đúng điểm yếu của mô hình tăng trưởng: xuất khẩu còn phụ thuộc nhiều vào khu vực FDI và hoạt động gia công, lắp ráp, trong khi năng lực nghiên cứu, thiết kế và làm chủ công nghệ trong nước chưa theo kịp.
Do đó, trung tâm cần chuyển ưu tiên phát triển thành danh mục dự án có thể đầu tư, đồng thời tập hợp doanh nghiệp, trường đại học, cơ quan quản lý và nhà đầu tư phù hợp. Nếu chỉ hút vốn mà không nâng vị thế doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị, VIFC sẽ có thêm giao dịch nhưng chưa tạo được bước chuyển cơ cấu.
Đột phá thể chế là điều kiện để vốn toàn cầu tin tưởng
Ưu đãi có thể thu hút sự chú ý, nhưng tính dự báo của luật lệ mới quyết định nhà đầu tư có sẵn sàng gắn bó lâu dài hay không. Tại một phiên thảo luận về thu hút dòng vốn toàn cầu, các điều kiện được nêu gồm quy tắc pháp lý rõ ràng, khung quản lý minh bạch và việc áp dụng pháp luật nhất quán, công bằng. Đây không phải phần việc phụ trợ cho Trung tâm tài chính quốc tế: đó là nền móng để các cam kết biến thành hoạt động thực tế.
Nhà đầu tư có thể tính toán rủi ro kinh doanh, nhưng khó chấp nhận sự bất định về thể chế. Vì vậy, việc áp dụng chuẩn mực quốc tế, cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả và sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan cần đi cùng nhau. Mô hình một trung tâm, hai điểm đến tại TP.HCM và Đà Nẵng chỉ tạo lợi thế nếu nhà đầu tư được tiếp cận bộ quy tắc thống nhất, dễ hiểu và được thực thi như đã công bố.
Đây cũng là phép thử cho VIFC-HCMC: chất lượng môi trường đầu tư không nằm ở lời hứa, mà ở cách xử lý một hợp đồng, một tranh chấp hay một thủ tục cụ thể. Thể chế càng rõ, vốn càng có cơ sở để đi vào các kế hoạch dài hạn thay vì chỉ tìm kiếm cơ hội ngắn hạn.
Kế hoạch của Keppel cho thấy cơ hội và giới hạn của dòng vốn
Việc Keppel trở thành một trong những thành viên đầu tiên của VIFC cho thấy trung tâm có thể kết nối các nhà quản lý tài sản quốc tế với cơ hội tại Việt Nam. Tập đoàn đang nghiên cứu các nền tảng đầu tư để thúc đẩy đồng đầu tư với đối tác toàn cầu, hướng tới huy động tới 1 tỷ USD cho các cơ hội đầu tư bất động sản; khả năng này còn tùy thuộc thị trường, dự án và sự tham gia của đối tác. Đây là kế hoạch có điều kiện, không phải dòng tiền đã được giải ngân.
Trường hợp này là phép đối chiếu hữu ích với tham vọng điều phối vốn của VIFC-HCMC. Bất động sản có thể cung cấp dự án cụ thể và thu hút vốn dài hạn, nhưng bản thân quy mô huy động không bảo đảm nền kinh tế được nâng cấp. Giá trị của dòng vốn phụ thuộc vào chất lượng dự án, cách huy động và mức độ liên kết với nhà cung cấp, doanh nghiệp, hạ tầng và nhu cầu trong nước.
VIFC cần vừa tạo điều kiện để những kế hoạch như của Keppel đi đến giao dịch, vừa chọn lọc dự án theo đóng góp thực chất. Nếu đánh đồng mọi dòng vốn với năng lực phát triển, trung tâm có nguy cơ trở thành điểm tập kết giao dịch thay vì bộ điều phối vốn.
Đo thành công bằng tác động người dân và doanh nghiệp cảm nhận
Định hướng vốn chỉ có ý nghĩa khi được chuyển thành năng lực sản xuất và dịch vụ mà doanh nghiệp, người lao động và người dân có thể thụ hưởng. Vốn nghiên cứu cần đi cùng chuyên gia và phòng thí nghiệm; vốn thương mại hóa phải gắn với khách hàng, thị trường; vốn sản xuất cần hỗ trợ hình thành chuỗi cung ứng tại Việt Nam. Như vậy, dòng tiền không dừng ở công trình hay tài sản, mà góp phần tạo việc làm có kỹ năng, nhà cung cấp nội địa và sản phẩm có giá trị cao hơn.
Bước tiếp theo cũng cần cụ thể và có thời hạn. Trong giai đoạn 2026-2027, VIFC dự kiến đưa vào vận hành các sản phẩm phục vụ nhu cầu thị trường, gồm tài trợ dự án hạ tầng, trái phiếu dự án và các công ty quản lý quỹ, quản lý tài sản; đồng thời dự kiến ban hành khoảng 30 bộ quy tắc chuyên ngành, bắt đầu với quy chế vận hành, ngân hàng và quản lý tài sản. Những đầu việc này sẽ cho thấy trung tâm có thể biến thiết kế thể chế thành công cụ sử dụng được hay không.
Kết luận, VIFC-HCMC chỉ xứng đáng với vai trò mới nếu làm được đồng thời hai việc: tạo niềm tin pháp lý cho vốn đầu tư quốc tế và điều hướng nguồn lực vào nơi Việt Nam có thể tích lũy công nghệ, nhân lực, nhà cung cấp và quyền sở hữu trí tuệ. Dòng vốn đến là khởi đầu; năng lực ở lại mới là kết quả.
