Mốc tháng 12 là giới hạn để khai thác đồng bộ
Dự án thành phần 4 tại sân bay Long Thành là nhóm công trình dịch vụ hàng không thiết yếu, gồm cơ sở suất ăn, bảo dưỡng tàu bay và phục vụ kỹ thuật mặt đất, cần hoàn thành để sân bay có thể vận hành đồng bộ. Cục Hàng không Việt Nam đã báo cáo Bộ Xây dựng về tiến độ sáu dự án này và kiến nghị chốt thời hạn hoàn thành xây dựng, lắp đặt thiết bị, sẵn sàng vận hành muộn nhất ngày 23/12/2026. Đây là lựa chọn đúng: lùi công trình dịch vụ sang năm sau có thể để sân bay sẵn sàng về hạ tầng chính nhưng thiếu những mắt xích cần thiết để phục vụ chuyến bay. Mốc 24/12/2026 được xác định là thời điểm dự kiến khai thác thương mại giai đoạn 1, vì vậy ngày 23/12 không phải một hạn hành chính tùy ý, mà là khoảng đệm cuối cùng để các hạng mục thiết yếu cùng vào guồng.
Bốn công trình còn chậm, áp lực đã hiện rõ
Theo hợp đồng được điều chỉnh hồi tháng 6, cả sáu dự án phải hoàn thành xây dựng trước ngày 31/8/2026. Nhưng đến thời điểm báo cáo, chỉ hai công trình đã xong phần xây dựng cơ bản và chuyển sang lắp đặt thiết bị: cơ sở suất ăn số 2 và công trình sửa chữa, bảo dưỡng phương tiện, thiết bị hàng không kết hợp dịch vụ kỹ thuật mặt đất số 2. Bốn dự án còn lại vẫn chưa hoàn thành xây dựng cơ bản: suất ăn số 1, dịch vụ kỹ thuật mặt đất số 1, hangar bảo dưỡng tàu bay số 1 và hangar số 3, số 4. Theo cơ chế hợp đồng, khối lượng xây dựng chưa hoàn thành có thể bị xử phạt từ ngày 1/10/2026. Khoảng cách giữa hạn hợp đồng và thực tế cho thấy tiến độ sân bay không thể chỉ được đánh giá qua nhà ga hay đường băng; các công trình hậu cần cũng phải sẵn sàng.
Khó khăn có thật, nhưng không thể mặc nhiên gia hạn
Bốn nhà đầu tư VACS, VIAGS, VAECO và Vietjet nêu các trở ngại về thiếu nhân công, vật liệu, biến động giá vật liệu, nhân công và nhiên liệu, cũng như áp lực dòng tiền. Thiết bị chuyên ngành cần thời gian nhập khẩu, lắp đặt, tích hợp và chạy thử; riêng Vietjet cho biết dự án hangar số 3, số 4 khởi động muộn hơn các dự án khác khoảng tám tháng. Việc gói thầu 4.8 thuộc Dự án thành phần 3 thi công thiếu đồng bộ cũng ảnh hưởng đường tiếp cận và kết nối kỹ thuật. Những lý do này giải thích vì sao nhà đầu tư xin chia giai đoạn, nhưng không xóa được yêu cầu khai thác đúng hạn. Vietjet muốn hoàn tất 100% công suất vào tháng 4/2027; VACS đề xuất để một số hạng mục chạy thử đến năm 2027. Cục Hàng không đánh giá đề xuất kéo dài sang quý I hoặc quý II/2027 là “không có cơ sở”.
Không chỉ là tiến độ xây dựng, mà là trải nghiệm khai thác
Với hành khách, chậm một cơ sở suất ăn hay dịch vụ mặt đất có thể không hiện ra như một nhà ga chưa hoàn thiện, nhưng vẫn tác động đến khả năng chuẩn bị chuyến bay, phục vụ trên mặt đất và duy trì hoạt động ổn định. Bởi vậy, yêu cầu hoàn tất trước ngày 24/12/2026 nhằm bảo đảm dịch vụ thiết yếu vận hành đồng bộ với kế hoạch khai thác giai đoạn 1. Cục Hàng không kiến nghị Bộ Xây dựng chấp thuận mốc cuối ngày 23/12; sau khi được chấp thuận, cơ quan này sẽ đàm phán và sửa hợp đồng với các nhà đầu tư theo tiến độ mới. ACV cũng được giao rà soát khối lượng còn lại, xác định thời hạn từng hạng mục, nhất là các gói có nguy cơ chậm. Đây là cách tiếp cận cần thiết: gia hạn có kiểm soát đến sát ngày khai thác, nhưng không để hạng mục cốt yếu trôi sang năm 2027.
Sáu công trình thuộc Dự án thành phần 4 không phải phần phụ có thể hoàn thiện sau khi sân bay mở cửa. Chúng là điều kiện để Long Thành vận hành như một hệ thống, thay vì chỉ đạt mốc khai trương trên danh nghĩa. Nhà đầu tư cần biến các cam kết tiến độ thành công trường, thiết bị và quy trình sẵn sàng trước hạn; cơ quan quản lý cũng phải theo sát các điểm nghẽn kết nối và nghiệm thu. Từ chối lùi sang năm 2027 vì thế là quyết định hợp lý, miễn là đi kèm giám sát sát sao và xử lý vướng mắc thực tế. Thành công của dự án Long Thành không chỉ được đo bằng ngày khai thác, mà bằng khả năng cung cấp đầy đủ dịch vụ ngay từ ngày đầu.
