Hai công trình công, một kết cục bị bỏ quên
Dự án bỏ hoang là công trình được đầu tư bằng tài sản công nhưng dang dở hoặc không được đưa vào sử dụng, khiến đất đai và nguồn lực phục vụ cộng đồng bị đóng băng. Ở xã Thọ Phong, Quảng Ngãi, tình trạng ấy hiện rõ tại hai công trình dành cho đào tạo nghề và thể thao.
Trung tâm Dạy nghề kiểu mẫu Sơn Tịnh nằm giữa khuôn viên rộng, với những dãy nhà bê tông chưa hoàn thiện, cỏ dại phủ lối đi và nhiều hạng mục xuống cấp. Công trình đã bị bỏ hoang 11 năm; gần đó, khu thể thao xã Tịnh Phong cũ cũng chưa hoàn thành, sân bãi hoang hóa, khán đài có nơi được người dân dùng phơi rơm. Cả hai được đầu tư bằng ngân sách nhà nước nhưng chưa phục vụ được người dân như dự kiến.
Đây không phải chuyện mỹ quan đơn thuần. Một cơ sở nghề lẽ ra giúp người lao động học kỹ năng, tìm việc hoặc tự tạo sinh kế; một khu thể thao lẽ ra dành cho sinh hoạt cộng đồng. Khi công trình công bị bỏ trống, lợi ích xã hội đã cam kết cũng biến mất, trong khi người dân phải sống cạnh những khu đất bị bỏ mặc.
Trung tâm dạy nghề đổi đơn vị quản lý, chưa đổi được số phận
Trung tâm Dạy nghề kiểu mẫu Sơn Tịnh được tỉnh phê duyệt năm 2012 với tổng kinh phí hơn 37,8 tỉ đồng, gồm hơn 33,9 tỉ đồng vốn Trung ương và hơn 3,9 tỉ đồng ngân sách tỉnh. Công trình khởi công năm 2013, nhưng theo kết luận thanh tra, phải dừng thi công từ tháng 12.2015 do khó khăn về vốn.
Năm 2016, UBND tỉnh chuyển dự án cho Trường Cao đẳng Công Thương TP.HCM quản lý, với kỳ vọng hoàn thiện và đưa vào hoạt động trong năm học 2016–2017. Trường không đưa trung tâm vào vận hành; đến năm 2022, sau hơn sáu năm tiếp nhận, đơn vị xin trả lại dự án. Tỉnh sau đó thu hồi dự án, rà soát các vướng mắc và mới đây chuyển giao cho Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh quản lý, xử lý. Giá trị tài sản chuyển giao được xác định hơn 20,4 tỉ đồng.
Việc đổi đầu mối không thể thay thế việc xác định trách nhiệm. Tài liệu thanh tra nêu trách nhiệm thuộc về Trường Cao đẳng Công Thương TP.HCM; đồng thời, dự án được khởi công khi chưa có quyết định thu hồi đất, giao đất, vi phạm quy định đất đai. Những thiếu sót này cần được làm rõ cùng quá trình đầu tư, bàn giao và quyết toán, thay vì để tài sản tiếp tục nằm giữa các đầu mối quản lý.
Khu thể thao cũng mắc kẹt, người dân chịu phần thiệt
Khu thể thao xã Tịnh Phong cũ được triển khai từ năm 2018 trong chương trình xây dựng nông thôn mới, với tổng kinh phí 3 tỉ đồng. Công trình kéo dài nhiều năm do vướng bồi thường, giải phóng mặt bằng; một số hạng mục đã hình thành nhưng toàn khu chưa hoàn chỉnh và có dấu hiệu xuống cấp.
Hai dự án khác chức năng nhưng cùng cho thấy một quy trình quản lý chưa khép kín: công trình được khởi động, vướng mắc kéo dài, rồi thiếu phương án đủ sức đưa tài sản vào sử dụng. Với trung tâm dạy nghề, việc chưa hoàn tất thủ tục giao đất khiến đơn vị tiếp nhận gặp khó khăn khi triển khai các bước đầu tư tiếp theo. Khó khăn có thể giải thích sự đình trệ, nhưng không xóa nghĩa vụ quản lý và bảo vệ tài sản công.
Hệ quả không chỉ là lãng phí ngân sách và đất đai. Công trình không người chăm sóc xuống cấp, làm xấu cảnh quan và khiến cư dân lo ngại về an ninh trật tự. Đáng tiếc nhất là cơ hội học nghề và không gian thể thao dành cho cộng đồng bị trì hoãn qua nhiều năm, trong khi người dân không được hưởng dịch vụ mà các dự án được lập ra để cung cấp.
Muốn chấm dứt lãng phí, phải có mốc việc và người chịu trách nhiệm
Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh hiện được giao quản lý, khai thác dự án, hoàn thiện thủ tục đất đai và sử dụng tài sản đúng mục đích, công khai, minh bạch, hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí. Đây là bước cần thiết, nhưng giao quản lý chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng kế hoạch cụ thể: đánh giá hiện trạng, xác định phương án tiếp tục đầu tư hay chuyển đổi công năng, công bố tiến độ và báo cáo kết quả.
Với khu thể thao, Chủ tịch UBND xã Thọ Phong cho biết địa phương đang hoàn thiện phương án bồi thường, giải phóng mặt bằng để tiếp tục triển khai; công trình dự kiến hoàn thành và đưa vào sử dụng trong năm 2027. Mốc này cần được theo dõi công khai, bởi lời hứa tiến độ sẽ khó tạo niềm tin nếu không có cập nhật về mặt bằng, nguồn lực và phần việc còn thiếu.
Quảng Ngãi không thể coi việc chuyển dự án từ đơn vị này sang đơn vị khác là đã xử lý xong. Cần làm rõ trách nhiệm qua từng giai đoạn, bảo toàn giá trị tài sản còn lại và bảo đảm công trình cuối cùng phục vụ đúng nhu cầu cộng đồng. Nếu thiếu các bước ấy, hai dự án bỏ hoang sẽ tiếp tục là bằng chứng rằng đầu tư công có thể hoàn thành trên giấy nhưng thất bại trong đời sống.
