Học bằng cách tự tay khám phá
Ngày hội STEM là hoạt động học tập đưa khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học ra khỏi trang sách, để học sinh quan sát, thử nghiệm và tự tạo sản phẩm. Giá trị lớn nhất của mô hình này không nằm ở việc trưng bày thiết bị hiện đại, mà ở cơ hội để mỗi em đặt câu hỏi rồi tự tìm cách giải quyết.
Tại Trường Tiểu học Chu Văn An, ngày hội thu hút 964 học sinh thuộc 27 lớp. Học sinh từ khối 1 đến khối 5 được chia nhóm và luân phiên tham gia các khu vực trải nghiệm, giúp các em đều có cơ hội trực tiếp tiếp xúc với công nghệ và làm sản phẩm STEM. Cách tổ chức này biến sân trường thành nơi học sinh vừa thử sức, vừa trao đổi ý tưởng, thay vì chỉ đứng xem trình diễn.
Ở khu vực Robotics và lập trình, các em dùng máy tính bảng điều khiển robot Rio tìm đường, robot thu hoạch nông sản, robot Rover đá bóng và robot gắp bóng. Những lần điều khiển chưa chính xác cũng là một phần của bài học: các em có thể thử lại, quan sát kết quả và điều chỉnh thao tác. Đó là cách giáo dục STEM khuyến khích sự tò mò đi cùng tính kiên trì.
Sáng tạo và kỹ năng số từ những điều gần gũi
Trải nghiệm không chỉ gói gọn trong robot. Tại các trạm thiết kế và sáng chế, học sinh phác thảo ý tưởng, thử độ bền của tháp giấy, lắp mô hình bằng ống hút và làm chong chóng giấy. Những vật liệu đơn giản khiến thử thách trở nên dễ tiếp cận, đồng thời cho các em thấy sáng tạo không đòi hỏi phải bắt đầu từ thiết bị đắt tiền hay ý tưởng phức tạp.
Khu vực Công dân số và sáng tạo 3D mở thêm hướng khám phá: học sinh tạo hình khối trên ứng dụng Maker Empire, phối màu và tô tranh kỹ thuật số. Các cuộc trao đổi với giáo viên, chuyên gia còn giúp các em hiểu những nguyên tắc cơ bản về ứng xử an toàn trên môi trường mạng. Bởi vậy, học sinh trải nghiệm công nghệ không chỉ là làm quen với công cụ mới; đó còn là dịp hình thành kỹ năng sử dụng công nghệ có trách nhiệm.
Không gian trưng bày sản phẩm tiếp nối tinh thần ấy qua những mô hình làm từ bìa carton, chai nhựa bỏ đi và các vật liệu tái chế. Chủ đề như thành phố tương lai, thiên nhiên quanh em hay sáng tạo xanh giúp học sinh kết nối bài học với đời sống. Khi các em nhìn thấy sản phẩm do chính mình làm ra, kiến thức trở nên cụ thể và đáng nhớ hơn.
Kết nối tri thức với học sinh vùng cao
Ngày hội STEM tại Vân An cho thấy trải nghiệm khoa học có thể tạo nhịp cầu giữa học sinh ở những môi trường học tập khác nhau. Hai học sinh Đào Gia Huy và Trịnh Quang Minh, lớp 12A3 Trường THPT chuyên Chu Văn An tại Hà Nội, đồng sáng lập dự án STEM CONNECT, trực tiếp chuẩn bị mô hình và hướng dẫn học sinh THCS Vân An thực hành.
Các em được thử nghiệm chất lỏng phi Newton, quan sát mô hình núi lửa phun trào, dùng kính hiển vi, tìm hiểu mạch điện tương tác và hệ thống đèn LED đo khoảng cách bằng cảm biến siêu âm. Thay vì chỉ nghe giải thích nguyên lý, học sinh trực tiếp thao tác, quan sát kết quả rồi tìm mối liên hệ giữa kiến thức khoa học với sản phẩm gần gũi. Đây là điểm đáng quý của chương trình: công nghệ không còn xa lạ khi các em được tự tay khám phá.
Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú THCS Vân An, cô Trần Thị Phương, bày tỏ mong muốn các thiết bị và mô hình STEM tiếp tục được sử dụng tại trường để hỗ trợ hoạt động thực hành, khơi dậy sáng tạo và nuôi dưỡng ước mơ cho học sinh. Mong muốn ấy nhấn mạnh rằng một ngày hội có ý nghĩa hơn khi trải nghiệm không dừng lại ở một buổi, mà còn gợi mở cơ hội học tập tiếp theo.
Từ gian hàng khoa học đến định hướng chọn ngành
Với học sinh THPT, trải nghiệm STEM còn có thể giúp việc định hướng chọn ngành bớt trừu tượng. Tại Trường THPT Cần Giuộc, ngày hội với chủ đề “STEM: Bứt phá giới hạn – Vươn tầm cao mới” có hơn 15 gian hàng và mô hình khoa học – công nghệ. Các lĩnh vực được giới thiệu gồm Công nghệ Sinh học, Công nghệ Thực phẩm, Hóa dược, Quản lý Môi trường và Công nghệ Kỹ thuật.
Điểm đáng chú ý là học sinh không chỉ xem sản phẩm mà còn được tìm hiểu nguyên lý vận hành, đặt câu hỏi về nguyên nhân của hiện tượng và liên hệ với ứng dụng thực tiễn. Khi kiến thức được nhìn thấy trong nhiều lĩnh vực cụ thể, các em có thêm cơ sở để khám phá ngành học, thay vì chọn theo tên gọi hoặc ấn tượng mơ hồ. Trải nghiệm không quyết định thay học sinh, nhưng có thể giúp các em bắt đầu lựa chọn có chủ đích hơn.
Ba mô hình ngày hội, từ tiểu học Chu Văn An đến vùng cao Vân An và THPT Cần Giuộc, cùng cho thấy thực hành có thể phục vụ những nhu cầu khác nhau: khơi tò mò, mở rộng cơ hội tiếp cận khoa học và gợi ý con đường học tập. Muốn STEM tạo tác động lâu dài, điều cần giữ lại sau mỗi sự kiện là tinh thần tự hỏi, tự thử và chủ động tìm hiểu. Đó mới là bước khởi đầu vững chắc cho sáng tạo và lựa chọn nghề nghiệp.
